Nieuws en agenda

Megaprojecten Betuweroute en ICT in het Onderwijs gekenmerkt door gebrek aan visie en sleets beleid

PERSBERICHT 23-10-2017 Niet de formele start van grote overheidsprojecten bepaalt de agenda ervan, noch robuuste besluitvorming en bestuurlijke vertrekpunten, maar een cocktail van private en publieke belangen en historische kiemen. Dat concludeert Hans Boom op grond van een reconstructie van de ontstaansgeschiedenis van twee megaprojecten, de Betuweroute en ICT in het Onderwijs. Boom promoveert op vrijdag 27 oktober op het onderzoek aan Tilburg University. Bij de start van een nieuw kabinet lijkt het geen overbodige luxe om kennis te nemen van zijn aanbevelingen.

‘Archeologische reconstructie’

Wat ging er aan de projecten De Betuweroute en ICT in het Onderwijs vooraf? Hoe komt het dat de vragen die aanleiding waren voor de projecten gaandeweg uit beeld raakten? En welke lessen kunnen getrokken worden uit de besluitvorming in de prille fase van overheidsbeleid? Deze vragen bleven ‘insider’ Boom aan het einde van zijn carrière bezighouden. Daarom reconstrueerde hij, als reflective practitioner, de totstandkoming van deze megaprojecten aan de hand van zo’n 50 interviews en documentatie. Boom: “De gesprekken werden zonder voorwaarden vooraf of vragenlijsten gevoerd: bij zo’n ‘archeologisch’ onderzoek weet je wel waar je kunt zoeken maar niet wat je tegenkomt.”

Gebrek aan politieke betrokkenheid
Voor beide projecten gold dat het eigenlijke beginpunt veel eerder plaatsvond dan menigeen dacht. De visies en uitgangsposities werden al in vroegere stadia geformuleerd. De toepasbaarheid werd feitelijk niet meer getoetst. De eerste projectstappen – definieer het probleem en formuleer oplossingsrichtingen - verdwenen uit beeld zodat een duidelijke visie bij de start totaal ontbrak. Het doel van de projecten speelde na de lancering al snel geen rol meer. Bij de Betuweroute werd het middel doel van de implementatie. Bij de automatisering en later ICT in het onderwijs manifesteerde zich in het begin een groot gebrek aan politieke betrokkenheid, zowel in het Kabinet als in de Kamer: de ministers Deetman en Ritzen moesten zelf maar zien waar ze het geld vandaan haalden. Het gebrek aan aandacht voor ICT vanuit Den Haag is nog steeds een punt van grote zorg.

Aanbevelingen

De besluitvorming in Haagse arena’s richt zich bij voorkeur op het ‘wat’, het ‘hoe’ en de financiën. De politieke aandacht voor het ‘waartoe’, de impact en de beoogde output van de ingeslagen wegen vervaagt al snel. Besteed daarom meer aandacht en tijd aan het tot stand brengen van een visie waarop projecten moeten stoelen, stelt Boom. Laat ruimte voor andere invalshoeken en aan verbeelding. Timmer de boel niet te snel dicht met knellende kosten- en batenanalyses. Pas op voor onomkeerbare beslissingen. Bouw ruimte in om tussentijds te kunnen heroverwegen en blijf geconcentreerd op de verlangde output van projecten.

Hans Boom (Den Haag, 1939) was in zijn lange loopbaan werkzaam bij diverse ministeries, waaronder CRM, VROM, BZ, EZ, Defensie en OCW, onder meer als beleidsmedewerker, projectdirecteur en zelfstandig project- en interim manager. In de periode 1992-1995 werkte hij bij Verkeer & Waterstaat als projectmanager van het politieke besluitvormingsproces over de Betuweroute. Samen met Marcel Metze schreef hij daarover het boek ‘De Slag om de Betuweroute, het spel langs de lijn’ (uitgeverij Balans, 1997). Daarna was hij bij OCW tot 2000 programmadirecteur ‘Procesmanagement ICT in het Onderwijs’ en vanaf 2001 adviseur bij het Havenbedrijf Rotterdam. Na zijn pensioen voert hij vanaf 2006 nog ad hoc opdrachten uit en werkt hij aan onderhavig proefschrift.

Noot voor de pers

J.P.H. (Hans) Boom verdedigt op vrijdag 27 oktober zijn proefschrift getiteld Archeologie van Besluitvorming, een onderzoek naar de voorgeschiedenis van twee grote projecten: de Betuweroute en ICT in het Onderwijs (aula, Tilburg University, 14.00 uur). Promotoren: prof. dr. Paul Frissen (Tilburg University) en prof. dr. Menno Fenger (Erasmus Universiteit Rotterdam). Neem voor nadere informatie graag contact op met de promovendus. E-mail: jphboom@me.com, tel. 06 - 52 066 096. Een recensie-exemplaar is telefonisch aan te vragen via 013 - 466 4000 of via persvoorlichters@tilburguniversity.edu.