Academic Forum

Expand your horizons, take time to reflect

De onmeetbaarheid van de inspiratie

Dit artikel door Drs. Henri Geerts is gepubliceerd in Univers

De onmeetbaarheid van de inspiratie

geplaatst: 19-02-09

De Tilburgse fixatie op meten staat in schril contrast met een begrip als inspiratie. Meten is ook helemaal niet nodig, zo wijst de Japanse praktijk uit, aldus UvT hoogleraar Henk Akkermans tijdens een van de Rosep lezingen. De Japanse universiteiten kennen helemaal geen ranking .

Inspiratie bevindt zich in het voorportaal van ware wijsheid. Aldus Henk Akkermans, hoogleraar informatiemanagement in zijn lezing die hij hield tijdens de Rosepbijeenkomst op maandag 16 februari in de Harmonie. En wat betreft die ware wijsheid refereert hij aan door hemzelf vertaalde Japanse poëzie en Boeddhistische legenden. Tamelijk ongewoon voor een economiehoogleraar.

Akkermans, die ook Japanoloog is, kijkt naar Japan los van de vele bestaande vooroordelen - Japan, een land van kopiisten, van na-apers? "Onzin. In menige ranglijst staat Japan bovenaan als meest innovatieve land ter wereld." Hij wil leren van de wijze waarop een land als Japan aankijkt tegen inspiratie en innovatie, de twee kerndoelen van een universiteit.

Een soort onbaatzuchtig maar diepgaand engagement met onderwerp van studie, dat stellen Japanse wijzen op de voorgrond. De beroemde Japanse middeleeuwse dichter Matsuo Basho (1644-1694) schreef het al. "Ga naar de pijnboom als je wilt leren over de pijnboom. Of naar de bamboe als je meer wilt leren over bamboe.

En als je dit doet, laat dan je vooringenomenheden met jezelf achter. Anders dring je jezelf op aan het object van je studie en leer je niet." Inspiratie is volgens Akkermans niet te plannen, maar kan je overkomen. "Je weet nooit wanneer", dichtte Huub van der Lubbe van popgroep de Dijk.

En tegelijkertijd constateert Akkermans dat er in Japan een ogenschijnlijk paradoxaal andere opvatting bestaat over inspiratie en innovatie, namelijk dat deze heel goed te plannen en te organiseren, ja zelfs te institutionaliseren is. Inspiratie groeit en bloeit pas op basis van jarenlange intensieve studie en oefening. De opvatting dat iets in één keer, ogenschijnlijk moeiteloos, 'er uit moet komen' terwijl daarachter jarenlang ploeteren en oefenen zit, is een wijdverbreide in Japan.

Hoe verbindt men in de Japanse samenleving twee zulke onderling strijdige concepten over inspiratie en innovatie? Dat gebeurt bijvoorbeeld door niet-gericht rondkijken op tal van plekken in de organisatie. In Japanse bedrijven is deze wijze om inspiratie en innovatie te bevorderen geïnstitutionaliseerd in wat men de hypertekst-organisatie noemt.

Het samenbrengen van specialisten vanuit heel diverse achtergronden voor vernieuwende projecten speelt daarbij een belangrijke rol. En vergeet niet dat innovatie in deze bedrijven altijd plaats vindt binnen de context van een praktisch probleem. Inspiratie vereist praktische relevantie.

Fel en helder stelt Akkermans dat inspiratie wegkwijnt door meetverdwazing. Wat per se niet in Japan gebeurt, als het gaat om het bevorderen van innovatie is meten . Zo kennen Japanse universiteiten geen formele ranking . Akkermans: "Net zoals de Amerikanen hun Ivy League hebben, die niet verandert onder invloed van de Dallas ranking of een andersoortig lijstje." En evenmin het Engelse Oxford of Cambridge. Public relations is daar immers niet nodig, iedereen kent deze namen al.

Maar ook voor de kwaliteit is het niet wenselijk. Immers, meten veronderstelt weten, en hoe kan men nu van tevoren, van buiten, en voor altijd weten wat het beste is om te doen voor inspiratie en innovatie? Akkermans: "Onze recente Tilburgse fixatie op ranglijsten en puntgemiddelden, op mediatoppers en 'Honours programs', op geldbeloningen en bloemen voor A-publicaties en wat al niet meer, moet bij deze eeuwenoude instituten haast ietwat puberaal overkomen."
Drs. Henri Geerts, Academic Forum