Academic Forum

Expand your horizons, take time to reflect

Jong geleerd

geplaatst: 30-11-2009

Jong geleerd

Iets wringt er. Het moest toch anders? Hebben ze dan niets geleerd van de financiële crisis van de afgelopen maanden? Is men immuun voor de veroordelingen vanuit de publieke opinie en de kritische uitspraken door de politiek? De 23 grootste zakenbanken, hedgefunds en vermogensbeheerders in Amerika betalen hun werknemers maar liefst 140 miljard dollar aan bonussen met de kerst dit jaar, berichtte de Wall Street Journal van 14 oktober jongstleden. De oude records van 2007 worden daarmee gebroken. De financiële instellingen blijven in gebreke bij het vervullen van hun maatschappelijke rol. In Nederland daarentegen wordt op 1 januari aanstaande de Code Banken wettelijk van kracht. En daar zal het niet bij blijven. Verder herstel van vertrouwen in de financiële wereld vraagt om sterker zelfonderzoek.

Het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) stelde eind 2008 de Adviescommissie Toekomst Banken in om lessen te trekken uit de financiële crisis. Handvatten voor het herstel in het vertrouwen van de banken waren gewenst. Een half jaar geleden bracht deze 'Commissie-Maas' haar rapport uit. De Commissie pleit voor een fundamentele mentaliteitswijziging en heroriëntatie in het bankwezen. Banken moeten hun maatschappelijke rol weer beter moeten gaan vervullen. In de afweging van belangen moeten ze het primaat weer gaan leggen bij het belang van de klant.

Het bankwezen en de politiek reageerden vrijwel unaniem positief. De NVB verwelkomde de aanbevelingen en spande zich in om de adviezen op korte termijn in te vullen. De invoering van de Code Banken op 9 september jongstleden door de Nederlandse banken is de bijna letterlijke overname van de aanbevelingen van de Commissie. Bovendien krijgt de Code, en vorm van zelfregulering, een wettelijke verankering. Ze bevat een moreel-ethische verklaring, "Ik verklaar dat ik mijn functie als bankier integer en zorgvuldig zal uitoefenen", principes betreffende deskundigheid en permanente educatie (het bankiersexamen), evenals principes voor een zorgvuldig, beheerst en duurzaam beloningsbeleid.

Goed voorbeeld loont zich tot goed volgen. Niet alleen bij banken, maar ook bij Nederlandse verzekeraars en pensioenfondsen is sprake van een gebrek aan vertrouwen. Duistere aandelenleaseconstructies, woekerpolissen, riskant en verkeerd beleggingsbeleid zorgen er bovendien voor reputatieschade en governanceproblemen. Om het vertrouwen te herstellen is er ook daar zelfreflectie en visie nodig. Dat is niet overbodig bij een financiële sector met een langetermijnhorizon.

Meer zelfonderzoek en een kritische blik op het eigen optreden zijn noodzakelijk. Dat vertaalt zich in beter intern toezicht en risicomanagement. Meer onafhankelijke deskundigen in het bestuur van pensioenfondsen kunnen het intern toezicht versterken. Het aanstellen van een chief risk officer (cro) in de directie van pensioenfondsen zal het risicomanagement verbeteren. De deskundigheid van fondsbestuurders moet omhoog. Wellicht moeten we denken aan een examen voor fondsbestuurders zoals het bankiersexamen. Transparantie naar hui¬dige en toekomstige pensioengerechtigden moet worden vergroot, evenals positionering van pensioenfondsen naar alle stakeholders, inclusief de samenleving. Op korte termijn zou er een (nieuwe) Code Verzekeraars en een Code Pensioenfondsen moeten komen. Niet alleen het vertrouwen in de banken, maar ook in de Nederlandse financiële sector als geheel moet worden hersteld. Grotere reputatieschade is immers niet gewenst.

De leiders van de toekomst zijn de studenten van vandaag. Als jong geleerd oud gedaan is, is het een kans voor de universiteiten om ruim aandacht te besteden aan de vorming in de principes van zelfregulering en zelfonderzoek. Een aantal MBA studenten van Harvard maakten daartoe enkele maanden geleden zelf een bescheiden begin. Ze formuleerden een eed om 'the greater good' te dienen. Wellicht kan deze aanstekelijk werken voor hun Nederlandse collega-studenten: "As a manager, my purpose is to serve the greater good by bringing people and resources together to create value that no single individual can create alone. Therefore I will seek a course that enhances the value my enterprise can create for society over the long term. I recognize my decisions can have far-reaching consequences that affect the well-being of individuals inside and outside my enterprise, today and in the future. As I reconcile the interests of different constituencies, I will face choices that are not easy for me and others".

Sylvester Eijffinger
in samenspraak met Annemarie Hinten (Academic Forum)