Wetenschap voor scholieren

Wie is hier de baas?

Nederland is een democratisch land, maar wat betekent dat eigenlijk? Letterlijk betekent het dat ‘het volk regeert’. Het volk wil zeggen: de inwoners van het land. Zijn wij dan dus de baas? Of is dat toch de regering? En hoe zit dat in landen waar ze een dictator hebben? Kaddafi gedroeg zich in ieder geval heel lang als een echte baas, maar nu pikken de mensen in Libië het niet meer. Krijgen ze straks in Libië ook democratie of is dat lastig? Zelf mogen kiezen wie in de regering komt klinkt in ieder geval een stuk leuker, dus het zou mooi zijn als over 40 jaar alle landen democratisch zijn. Toch!? Tijdens het vijfde college van de kinderuniversiteit legt Frank Hendriks uit hoe het zit.

Wat is het verschil tussen een dictatuur en een democratie?

‘Wie is er de baas van Nederland, koningin Beatrix of premier Rutte?’, vraagt hoogleraar Frank Hendriks aan de zaal. De meeste kinderen steken hun hand omhoog voor Rutte. Maar ze hebben het fout. Wie voor Beatrix koos trouwens ook. In Nederland is het volk de baas. Iedereen boven de achttien kan stemmen en bepaalt zo wie het land gaat regeren. Dat heet een democratie.

Dictatuur

De meeste mensen leven, net als in Nederland, in een democratie. Op andere plekken heeft niet het volk, maar één persoon het voor het zeggen. Hij (het is vaak een man) bepaalt de regels en wetten en anderen moeten naar hem luisteren. Dit heet een dictatuur. Vaak is een dictator extra machtig omdat hij ook de baas van het leger is. Daarom draagt hij soms een legeruniform. Hitler is de bekendste dictator uit de geschiedenis.

Dat klinkt eigenlijk wel overzichtelijk, één persoon die vertelt hoe het moet. Maar aan een dictatuur kleven veel nadelen. Als je het niet eens bent met de regering, kan je dat niet zomaar zeggen. Je loopt dan het gevaar om zonder eerlijk proces in de gevangenis te belanden. Ook heerst er in deze landen vaker hongersnood, en rijkdom wordt er oneerlijk verdeeld. Een dictatuur eindigt vaak bloedig. Denk maar aan Khadaffi. Hij werd na maanden van protesten en geweld doodgeschoten door zijn eigen volk.
Afrika heeft de meeste dictaturen. Eerder stond het Midden-Oosten nog op de eerste plaats, maar daar zijn de laatste tijd veel dictators weggestuurd.

Democratie

In een democratie is het hele volk de baas. Iedereen ouder dan achttien kan door te stemmen zeggen wie het land moet besturen. Een democratie is vaak welvarender en de rijkdom wordt eerlijker verdeeld. Als het volk na een aantal jaar een andere leider kiest, draagt de oude leider de macht netjes over aan de nieuwe.

Klinkt goed. Waarom is niet in elk land het volk de baas? Democratie moet bevochten worden, legt Hendriks uit. Een dictator stapt niet zomaar op. Ook Nederland is nog niet zo lang een democratie. Honderd jaar geleden mochten nog alleen mannen stemmen.

Vingers

Zodra de hoogleraar zijn verhaal beëindigt, schieten de vingers van kinderen de lucht in. ‘Noemt een dictator zichzelf dictator?’, vraagt Sophie. ‘Vroeger wel’, antwoordt de hoogleraar. ‘Toen was het een eretitel. Maar die tijd is voorbij. De meesten mensen vinden democratie een betere manier om een land te besturen.’ Via internet stelt iemand de vraag of één persoon weleens de baas is geweest over de hele wereld. ‘Nee, nog nooit’, is het antwoord. ‘Hitler wel van een groot deel van Europa. En de Romeinen dachten misschien dat ze bijna de hele wereld regeerden, maar wisten toen nog niet dat Amerika bestond.’

Wat vonden de kinderen ervan?

Melanie van Eeten (11): “Ik vond het college hartstikke leuk en interessant. Ik heb veel geleerd over hoe een dictatuur in elkaar zit".
Femke van ’t Westeinde (11)): “De hoogleraar legde het onderwerp goed uit. Ik wist nog niet wat een dictatuur was voordat ik hierheen ging."
Max van Hemert (11): “Ik heb op school wel al eens eerder les gehad over het onderwerp, maar leerde tijdens het college nieuwe dingen, bijvoorbeeld dat Afrika de meeste dictaturen heeft.”