Wetenschap voor scholieren

Het Nederlandse onderwijsbeleid wil kinderen maximaal stimuleren hun nieuwsgierigheid aan te wakkeren en te belonen. Door hen bijvoorbeeld al vroeg in aanraking te brengen met de wetenschap.

Waarom is kanker zo moeilijk te genezen?

Waarom is kanker zo moeilijk te genezen?Honderd jaar geleden overleed je al op jonge leeftijd aan diarree of longontsteking. In Nederland is dat tegenwoordig nauwelijks nog een probleem, maar omdat we ouder worden en vaak ongezond leven krijgen we andere ziektes, zoals kanker. Kanker is echter geen bacterie die je kan doden. Het zit vaak al in het DNA van je lichaam verstopt voordat je echt ziek wordt. Als je groeit en je lichaamscellen daarbij delen kunnen er kleine foutjes optreden in je DNA. Meestal kan ons lichaam dat reparen, maar soms gaat het mis. Waarom gaat het dan mis? En waarom krijg je daarvan dan kanker?

Deze en andere vragen besprak professor Luc Brunsveld tijdens het kindercollege op 7 november 2011. Luc Brunsveld is professor chemische biologie. Biologie is het vak waarin onder andere wordt gekeken naar kanker en de chemie kijkt naar moleculen en medicijnen om kanker te bestrijden.

Vroeger

Het college begon met het verhaal dat kanker vroeger helemaal niet zo'n bekende ziekte was. 100 jaar geleden stierven mensen op veel jongere leeftijd aan bijvoorbeeld diarree of griep. Tegenwoordig zijn daar allemaal goede medicijnen voor ontwikkeld en daarom worden mensen ouder. Omdat je kanker meestal pas krijgt als je ouder wordt komt de ziekte tegenwoordig vaker voor. Hij vertelde zelfs dat hij verwacht dat er de komende jaren zulke goede medicijnen worden ontwikkeld om kanker te genezen dat we over 50 jaar ook niet meer zullen sterven aan kanker maar bijvoorbeeld aan ongelukken.

Wat is kanker?

Je hebt heel veel verschillende soorten kanker. En sommige soorten zijn beter te genezen dan andere. Kanker ontstaat omdat ons lichaam bestaat uit heel veel cellen. Om ons te laten groeien als we ouder worden, worden bestaande cellen steeds gekopieerd. In elke cel zit ook DNA. Dat is een molecuul in elke cel die bepaalt hoe we eruit zien. Tijdens het kopiëren van de cellen wordt ook ons DNA gekopieerd. In elke cel zit zoveel DNA dat je dat kunt vergelijken met 2 miljard letters of 2 meter. Tijdens het vermenigvuldigen van zoveel letters kan het wel eens misgaan met kopiëren. Meestal gaan fout gekopieerde cellen dood, dan is er niets aan de hand. Soms blijven foute cellen leven en worden ze sneller gekopieerd dan gezonde cellen. Als dat gebeurt krijg je kanker. Wanneer veel zieke cellen aan elkaar klitten heet dat een tumor. Als deze zieke cellen ook nog in ons bloed terecht komen en door het hele lichaam stromen krijg je uitzaaiingen.

Hoe krijg je kanker?

Waarom het misgaat met kopiëren weten we niet altijd, maar een aantal oorzaken zijn bijvoorbeeld ouder worden. Hoe ouder je wordt, hoe meer cellen zijn gekopieerd, hoe groter de kans op een foutje. Maar ook roken of zonnen zonder zonnebrand kunnen oorzaken zijn voor het ontstaan van kanker. Het ligt ook een beetje aan waar je geboren bent. In Japen eten mensen veel rauwe vis die bacteriën bevat en daarom hebben mensen daar vaker maagkanker. In Afrika hebben mensen een donkere huid die hen beschermt tegen de zon en daarom komt huidkanker daar minder vaak voor. In Europa komt vooral borstkanker, prostaatkanker en darmkanker voor. In Nederland is borstkanker de belangrijkste vorm van kanker. Veel mensen weten niet dat ook mannen borstkanker kunnen krijgen.

Wat kun je doen tegen kanker?

Het is belangrijk om goed op jezelf te letten. Vaak merk je in het begin niet dat je kanker hebt omdat er dan nog maar een paar verkeerde cellen zijn gekopieerd. Toch is het belangrijk om op tijd naar de dokter te gaan als je je niet lekker voelt en je weet niet hoe het komt. De dokter kijkt dan naar je bloed, maakt een echo of bekijkt je lichaam in een scanner. Als je kanker hebt kunnen ze je in het ziekenhuis opereren, bestralen of medicijnen toedienen, bijvoorbeeld chemotherapie. Hoe eerder je erachter komt dat je kanker hebt, hoe groter de kans is dat je beter wordt.

Reacties uit de zaal

Na afloop van het college hebben de kinderen veel opgestoken over kanker. Willem Vervoort (9 jaar) uit Sint Oedenrode is erg enthousiast over de les. Hij vindt wetenschap heel interessant en heeft geleerd dat er allerlei verschillende soorten kanker bestaan, en dat het belangrijk is om gezond te leven.
De vriendinnen Sophie Beyer en Marieke van den Dungen (10 jaar) uit Vught wisten voor het college nog niet zoveel over kanker. Omdat de oom van Sophie kanker heeft wilde ze graag meer weten over het onderwerp. Ze vond het fijn om te leren dat kanker ook te genezen is.