Wetenschap voor scholieren

Het Nederlandse onderwijsbeleid wil kinderen maximaal stimuleren hun nieuwsgierigheid aan te wakkeren en te belonen. Door hen bijvoorbeeld al vroeg in aanraking te brengen met de wetenschap.

Strafrechter

Spannend opende Peer de Graaff het college Strafrecht. Is straf een recht? Al rappend eindigde de acteur met 'lafrecht'. Daarna begon professor Tijs Kooijmans met het hoorcollege: strafrecht en het strafproces. Zelf is hij professor, rechter en wetenschappelijk onderzoeker naar het strafrecht. Hij weet er dus echt alles van!

Waarom hebben wij rechters nodig?

De professor beantwoordt deze vraag door zijn verteltrein op de stations 'praktijk, strafrechter, kinderrechter' te laten stilstaan bij deze onderwerpen.

Praktijk

Professor Kooijmans legt de praktijk uit met behulp van het waargebeurde verhaal van de winkeldiefstal van rijstwafels door een mevrouw. Zij werd op heterdaad betrapt en bekende de diefstal. Zij moest voor de rechter verschijnen, omdat de winkelier niet zelf een straf hiervoor mag bedenken. Straf is namelijk heel ingrijpend en we willen in Nederland dat niet zomaar door iedereen straf gegeven mag worden.

Strafrechter

Alleen de strafrechter mag dus straf geven als iemand de wet heeft overtreden. De rechter is onafhankelijk van de politiek en politie. Dat betekent dat hij best veel macht heeft. Hij moet daarom wel heel zeker weten dat iemand schuldig is. Op basis van welke informatie bepaalt de rechter dan of iemand moet worden vrijgesproken of veroordeeld? De professor legt uit dat de politie verklaringen van betrokkenen en v getuigen opschrijft. Dit noemen ze een proces verbaal. De politie stuurt het dossier met onder andere het proces verbaal naar de officier van justitie bij het Openbaar Ministerie. De officier van justitie is de baas van de politie als het gaat het opsporen van strafbare feiten. Hij/zij kan bijvoorbeeld de politie opdracht geven iemand die verdacht is in de gaten te houden. Maar de officier van justitie is ook verantwoordelijk voor het vervolgen van iemand die iets strafbaars heeft gedaan. Dat wil zeggen dat als de officier van justitie het idee heeft dat er voldoende bewijs is dat een verdachte iets strafbaars heeft gedaan hij de verdachte kan oproepen om voor de rechter te verschijnen. Dan stuurt hij het dossier door naar de rechter.

De rechter kijkt niet alleen of de verdachte een strafbaar feit heeft gepleegd, maar ook of de verdachte een eerlijk proces krijgt. Zo moet de rechter goed luisteren naar wat de verdachte zegt, maar ook in de gaten houden of de politie hun werk wel goed hebben gedaan. De strafzaak wordt daarom overgelaten aan de strafrechter, hij of zij bepaalt de straf en bekijkt of de straf misschien disproportioneel, of te wel in oneerlijke verhouding staat in vergelijking met het strafbare feit.

Kinderrechter

Strafbare feiten door kinderen ouder dan twaalf jaar komen voor de kinderrechter. Jongere kinderen krijgen geen strafrechtelijk gevolg. Een kinderrechter moet maatwerk leveren om eventueel straf op te leggen. De rechter moet precies weten welke aanpak wel of niet kan slagen voor kinderen. Kinderen die moeten verschijnen voor de rechter kunnen in opdracht van de officier van justitie door de politie thuis worden opgehaald. DUS: 'Goed onthouden van dit college': Je kunt beter nooit een strafbaar feit plegen!'

Vragen van de kinderen

Het college eindigt met veel vragen. De kinderen zijn geboeid door het spannende onderwerp dat vragen oproept zoals; 'Kunnen kinderen ook in de gevangenis komen?' Professor Kooijmans antwoordt dat jeugddetentie bestaat maar niet snel wordt toegepast. Dat strafrecht een gevoelig onderwerp kan zijn blijkt uit de vraag; 'Wat is het meest trieste verhaal dat u ooit heeft gehoord' De professor vertelt dat je als rechter altijd bezig bent met mensen en dat je dat als rechter altijd moet realiseren. Daarna volgen vragen zoals 'Wat is de zwaarste straf? 'Waarom ben je verplicht om voor de rechter te komen?' Dat kinderen wel en volwassene niet per se moeten verschijnen bij de rechtbank, is omdat de rechter wil dat je als kind je leven op een goede manier invult en wil voorkomen dat je nog een keer zo'n strafbaar feit pleegt. In het strafproces moet hij precies weten welke straf wel kan werken en welke niet.