LUCE Centrum voor Religieuze Communicatie

'Ik ken jou'

Symposium over spiritualiteit en dementie

‘Toen mijn moeder dement was geworden, herkende ze niemand meer. Ook mij, haar eigen zoon, niet meer. Dat was pijnlijk, voor ons allebei. Ze zei dan ook: sorry, ik ken je niet. Ik antwoordde: jij hoeft mij ook niet te kennen. Ik ken jou. En dat is genoeg.’

Zomaar een verhaal van een ervaringsdeskundige, zoals dat waarschijnlijk op honderden plekken in Nederland opgetekend kan zijn. Tegelijk is het veel meer dan een verhaal: het is een statement over de kern van de menselijke waardigheid.

In het maatschappelijk debat wordt dementie vaak gebruikt als een voorbeeldsituatie voor een verzoek om euthanasie. Wie dement begint te worden of daar bang voor is, moet de mogelijkheid hebben zich voor deze onwaardige situatie te behoeden middels een zelfgeregisseerde dood. De gedachte leeft dat wie zijn geheugen kwijt raakt – een van de belangrijkste kenmerken van dementie – zijn of haar identiteit en daarmee waardigheid verliest. ‘Het is een kasplantje’ of ‘dat is geen leven meer’ valt vaak te horen. Wie eenmaal dement is, lijkt overgeleverd aan de chronische verpleeghuiszorg.

De achterliggende vraag bij de angst voor de dementie is die naar de menselijke identiteit en waardigheid: als we ons niets meer herinneren, zijn we dan niet meer die we denken te zijn? Immers: al de ervaringen en herinneringen aangaande jezelf, je naasten en alles wat je hebt meegemaakt, geleerd en beleefd, maken de mens tot wie hij is: uniek. ‘Het geheugen, plaats van samenkomst, heeft aanknopingspunten nodig’ (Eva Gerlach) . Wie deze bron van identiteit niet meer kan bereiken, lijkt als mens al snel uitgerangeerd. Het geheugen als drager van onze identiteit. Of is veeleer het omgekeerde het geval en levert het geheugen een vertekening van de werkelijkheid, die goed past bij wat we waar willen hebben? Kunnen we wel op ons geheugen vertrouwen bij de vraag of ik ben wie ik ben? ‘Het geheugen heeft vele vaders’ (Douwe Draaisma).

In hoeverre vormen het geheugen en de herinnering inderdaad de kern van de menselijke identiteit? Misschien is enige voorzichtigheid en terughoudendheid geboden. Ook al is een mens zijn geheugen (en daarmee zijn geschiedenis en relaties kwijt), dat betekent niet dat die mens zelf verloren is. ‘Jij hoeft mij niet te kennen, want ik ken jou’. Het intermenselijk netwerk van relaties die elke mens tijdens zijn leven heeft opgebouwd, blijft bestaan ook als de dementie zijn verwoestende intrede heeft gedaan. Het potentieel van de onderlinge vriendschap en verbondenheid blijft aanwezig, ook als iemand mentaal ‘uitvalt’. Niet het weten en kennen maar het gekend zijn door de ander (of de Eeuwige) vormt in het christendom de basis van het menszijn, van het menselijk bestaan. Zo bezien vormt dementie een spiritueel thema bij uitstek.

Over spiritualiteit en dementie gaat het tweede gezamenlijke symposium van Luce/CRC en Reliëf op 17 april 2012. Onderzocht wordt de spannende relatie tussen geheugen, herinnering en identiteit vanuit het oogpunt van religie en zingeving. Sprekers zijn (gevraagd) de hoogleraar ethiek van de zorg voor kwetsbare ouderen dr. Cees Hertogh (VUmc) en hoogleraar zorgethiek dr. Frans Vosman (UvT). De lezingen worden afgewisseld door korte ervaringsverhalen uit de zorgpraktijk, opgetekend en gelezen door geestelijk verzorger Fia Oomen. Thijs Tromp leidt het zaalgesprek en verzorgt de inhoudelijke afsluiting. Een studiemiddag voor pastores, geestelijk verzorgers, zorgverleners, bestuurders en vrijwilligers uit ouderenzorg, ziekenhuispastoraat, geestelijk gehandicaptenzorg en basispastoraat.

Programma:

13.30	welkom door dr. Thijs Tromp, dagvoorzitter (Reliëf)
13.40	fragment 1 door Fia Oomen, geestelijk verzorger
13.50	lezing door prof.dr. Cees Hertogh (VUmc)
14.35	fragment 2
14.45	pauze
15.15	lezing door prof.dr. Frans Vosman (UvT)
16.00	zaalgesprek
16.45	afsluiting
17.00	einde/ontmoeting met drankje

Praktische informatie

Datum : 17 april 2012 van 13.30-17.00 uur.
Locatie : campus De Uithof, Universiteitsbibliotheek, Boothzaal, Heidelberg 3, Utrecht
Kosten : € 60; € 50 alumni FKT en leden Reliëf (mits vermeld bij opgave).
Opgave : voor 1 april via www.luce-crc.nl