LUCE Centrum voor Religieuze Communicatie

'Schuld en vergeving'

Theologisch dispuut

Schuld is een lastig thema. Wanneer ben je schuldig aan een misdaad? Er zijn toch altijd verzachtende omstandigheden? Dwaling accepteren we, beperkingen ook. Maar schuld, dat lijkt vooral een ouderwetse categorie te zijn. Zijn het niet gewoon onze genen die ons gedrag bepalen, samen met onze sociale context?

In de nieuwe serie Theologisch Dispuut van Luce/CRC worden de grote woorden van de christelijke traditie behandeld. Op donderdag 26 januari vindt de eerste bijeenkomst plaats over het thema ‘schuld en vergeving’. Inleiders zijn dr. Mariéle Wulf en prof. dr. Theo de Wit, beiden verbonden aan de theologische faculteit van de Tilburgse Universiteit. Wulf zal pleiten voor the empowerment of the victim. Dat wil zeggen dat een niet gedwongen en gratis gegeven vergeving het slachtoffer definitief bevrijd van de macht die de dader over hem of haar heeft. De Wit zal vertrekken uit de kampervaringen van de joods-Oostenrijkse filosoof Jean Améry (1912-1978) en zijn visie op 'wrok' en 'vergeving'. Volgens hem moet de dader terug in de tijd, terug naar het moment van zijn misdaad, en de waarheid ervan volledig erkennen. Pas dan kan hij opnieuw de medemens van het slachtoffer worden.

In de christelijke traditie is het begrip ‘schuld’ van groot belang. Vaak wordt het in verband gebracht met Christus’ lijden. De mens had zo zwaar gezondigd dat alleen het ‘offer’ van Jezus’ dood God weer gunstig kan stemmen (satisfactio). “Onze last maakte hij tot de Zijne,” zegt Paulus hierover. Mel Gibsons film The Passion of the Christ maakt hiervan een wel heel gruwelijke verbeelding: hoe meer schuld wij mensen hebben, hoe harder Jezus moet lijden ten bate van onze vergeving.

En dan is er nog het schuldgevoel. Het knagende geweten of de psychische gemoedstoestand die de dader het slachtoffer soms levenslang oplegt. Noch verantwoordelijk voor de misdaad, noch voor de gevolgen, maar wel dat knellende en verontrustende gevoel.

Toch oordelen wij over anderen. Hard en graag. Ieder heeft een “fluwelen boekje” in zijn hoofd waarin hij iedereen opschrijft die hem of haar pijn en verdriet gedaan heeft. Niet om te vergeven, maar om wraak te nemen (Willem van Leeuwen, De Andere Wang, 2011). Hoe kunnen we leren te vergeven? Veel wat wij als schuld beschouwen, is wel degelijk tragiek, een onontkoombaar noodlot. ‘Vergeven’ is in de christelijke traditie misschien nog wel een groter thema dan ‘schuld’. Beide begrippen zijn bij wijze van spreken spiegelbeeldig aan elkaar.

De leiding van het theologisch dispuut is in handen van historicus en Trouw-journalist Monic Slingerland. Zij zal met pittige vragen de dialoog tussen inleiders en deelnemers stimuleren.

Praktische informatie

Datum: donderdag 26 januari 2012, van 13.30 tot 16.00 uur.
Locatie: De Uithof, Universiteitsbibliotheek, Boothzaal, Heidelberglaan 3, Utrecht.
Kosten: € 15; medewerkers FKT en studenten gratis.
Opgave: z.s.m. via e-mail.
Betaling: verlening van eenmalige machtiging o.v.v. naam, bedrag, rekeningnummer.