LUCE Centrum voor Religieuze Communicatie

Opleiding Pastorale Supervisie

INSCHRIJVING GESLOTEN

In opdracht van de Raad voor de Klinische Pastorale Vorming en Pastorale Supervisie

Pastorale supervisie is bedoeld voor werkers in een specifiek werkveld, waardoor van de supervisor specifieke vaardigheden/competenties gevraagd worden. In het pastorale beroep staat de religieusgelovige dimensie van het menselijk bestaan centraal, een dimensie die een bijzonder bewustzijn van het symbolische vraagt. Juist deze dimensie van het menselijk bestaan staat de laatste jaren weer volop in de aandacht. Deels omdat pastoranten daar uitdrukkelijk om vragen, deels omdat pastores zich ervan bewust worden dat hun corebusiness uitdrukkelijk te maken heeft met hun competentie om te symboliseren en te theologiseren. Pastores hebben communicatieve en reflectieve competenties met andere hulpverlenende beroepen gemeen. De eigen identiteit van het pastorale beroep komt vooral in de hermeneutische en mystagogische competenties naar voren. Hier gaat het er immers om of de pastor in staat is de pastorant te helpen zinvolle verbanden te leggen tussen de christelijke traditie en het eigen levensverhaal.

Wanneer pastores een beroep doen op supervisie dan is de reden daarvoor vaak dat zij graag meer zicht willen krijgen op hun eigen identiteit als pastor in de huidige maatschappelijke, culturele en kerkelijke context. Om die reden is het van belang dat een supervisor zelf als theoloog/pastor is ingevoerd in en affectie heeft met het gelovigreligieuze en theologische taalveld. Zonder band met het pastorale werkveld is het lastig supervisanten die op zoek zijn naar het eigene in hun pastorale functioneren, te begeleiden.

Bovendien kent het pastorale beroep eigen karakteristieke werkvormen met het oog op de pastorale communicatie (verkondiging, sacramentsbediening, liturgie en rituelen, catechese, bezinningsgroepen). Deze werkvormen kunnen alleen zinvol aan de orde komen wanneer de supervisor daarmee vanuit eigen ervaring vertrouwd is.

De verbondenheid van pastorale supervisie met kerk, geloof en theologie moet niet uitgelegd worden als een louter binnenkerkelijke oriëntatie. Het religieuze veld is niet het exclusieve domein van de kerken is. Religie en cultuur zijn ten diepste met elkaar verweven en beïnvloeden elkaar wederzijds. Van pastores en pastorale supervisoren mag daarom naast de kritische openheid naar hun eigen kerken, ook een open, kritische houding verwacht worden naar maatschappij, cultuur en de wijze waarop het religieuze zich in die maatschappij en cultuur manifesteert.

Pastorale supervisie is een verbijzondering van supervisie als zodanig. De opleiding tot pastorale supervisor gaat uit van het generieke supervisiemodel, toegepast op een specifiek werkveld en concrete beroepssituaties. In die zin is er sprake van een specialisatie, zoals hierboven aangeduid.

Voortraject

De opleiding tot pastorale supervisie betreft een applicatiecursus bovenop de algemene supervisieopleiding, zoals erkend door de Landelijke Vereniging voor Supervisie en Coaching (LVSC).

Deelname aan de vervolgroute pastorale supervisie vereist in beginsel dan ook een voltooide algemene supervisieopleiding.

Voor nadere informatie omtrent de (voor)opleiding tot algemeen supervisor zij hier verwezen naar het Bureau LVSC, Sint canisiussingen28, 6511 TJ Nijmegen, (024) 366 20 80; info@lvsc.eu, www.lvsc.eu.

Aspirantsupervisoren kunnen eventueel al eerder instappen in de opleiding tot pastorale supervisie, en wel na het voltooien van het methodischdidactische deel en de eerste reeks van 15 bijeenkomsten leersupervisie (en eventueel het werkstuk) uit de algemene supervisieopleiding.

In dat geval kan de aspirantsupervisor de tweede (vereiste) reeks van 15 bijeenkomsten leersupervisie volgen tijdens de vervolgopleiding bij een bij de Raad voor KPV & PS geregistreerde senior pastorale supervisor. Deze serie geldt tevens als tweede reeks in het kader van de LVSCregistratie.

Indien een aspirantsupervisor nog geen werkstuk heeft geschreven dat geëist wordt voor de LVSCregistratie, kan dit werkstuk ook gemaakt worden over een onderwerp in het kader van pastorale supervisie, onder begeleiding van een van de senior pastorale supervisoren.

Voorwaarden tot toelating

Om deel te nemen aan de opleiding tot pastoraal supervisor zijn naast een voltooide supervisieopleiding (erkend door de LSVC: zie boven) noodzakelijk:

• een voltooide theologische opleiding;
• een voortgezette pastorale vorming (bij voorkeur de Klinische Pastorale Vorming);
• tenminste vier jaar werkervaring als pastor, predikant of geestelijk verzorger.

Verder is het noodzakelijk dat de deelnemer gedurende de opleiding een eigen praktijk van pastorale supervisie heeft (supervisie - individueel of in een groep - aan pastores, predikanten, geestelijk verzorgers en/of theologiestudenten).

Opleidingsdoelen

Doel van de opleiding is het ontwikkelen van het vermogen het eigen supervisorschap te specificeren naar het pastorale supervisorschap:

• bekwaamheid in het supervisorisch begeleiden van pastores die werken met specifieke vormen van pastorale communicatie;
• de bekwaamheid om supervisanten te begeleiden ten aanzien van hun hermeneutische en mystagogische competenties;
• bekwaamheid om begeleiding en leerdoelen en –middelen af te stemmen op specifieke leervragen en –taken van pastorale supervisanten;
• bekwaamheid om pastorale supervisie op micro, meso en macroniveau te doordenken in betrekking tot praktischtheologische vragen en eisen rond professionalisering;
• bekwaamheid om praktischtheologische modellen en concepten in het supervisorische handelen te integreren.

Opzet

De vervolgopleiding tot pastorale supervisor is modulair van opzet. Ze bestaat uit in totaal 12 dagen, waarbij op 4 dagen aandacht wordt besteed aan het specifieke van pastorale supervisie en op de overige 8 dagen aan verschillende vormen van pastorale communicatie die tijdens pastorale supervisie aan bod kunnen komen.

Opleiders

Mw. drs. Hennie Kievit is als trainer KPV werkzaam bij de Symforagroep te Amersfoort. Tevens is zij senior pastorale supervisor bij de Raad voor KPV/PS en supervisor LVSC.

Drs. Sjaak Körver is als supervisor verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Tevens is hij KPVtrainer, en bij de Raad voor KPV&PS en bij de LVSC geregistreerd als supervisor, leersupervisor en docent supervisiekunde.

Getuigschrift

Bij deelname wordt een 100% aanwezigheid verondersteld. In het totale traject kan bij hoge uitzondering in totaal 1 dag worden gemist. Voor die eventueel gemiste dagdelen dient een deelnemer wel een vervangende opdracht te verrichten. Aan het eind van het opleidingstraject schrijven deelnemers een leerprocesnota, waarin beide onderdelen van de opleiding in onderlinge samenhang aan bod komen en die meetelt voor de eindbeoordeling. Deelnemers die de opleiding met goed gevolg hebben afgerond, ontvangen een getuigschrift.

Registratie

De opleiding tot pastorale supervisie opent de mogelijkheid tot de registratie als pastorale supervisor door de Raad voor Klinische Pastorale Vorming & Pastorale Supervisie in Nederland (Raad voor KPV & PS).

Module ‘Pastorale supervisie’

Inhoud

• Deze module leert supervisoreninopleiding stil te staan bij hun motivatie voor pastorale supervisie en te reflecteren op specifieke dilemma’s en thema’s die een rol kunnen spelen bij het geven van supervisie aan pastores. Deze dilemma’s en thema’s vormen in zekere zin de ‘verplichte nummers’ in pastorale supervisie, waarnaast er natuurlijk altijd ‘vrije figuren’ blijven.

Opzet

• De module omvat 4 dagen van 6,5 uur; één keer per ca. 3 weken.
• Elke dag heeft een vaste indeling:
• ochtend : bespreking van de literatuur en de reflecties uit de voorbereidingsopdracht, gecombineerd met de behandeling van het thema van de dag plus oefenopdrachten;
• middag : practicumruimte: situaties uit de eigen supervisiepraktijk die in relatie staan tot het thema van de dag kunnen worden besproken en in rollenspelen worden uitgespeeld.

De deelnemer bereidt elke dag voor aan de hand van gerichte vragen en literatuurstudie, op basis waarvan hij/zij nagaat wat hij/zij over pastorale supervisie in combinatie met het thema van de dag wil leren.

De deelnemer geeft tijdens de opleiding supervisie, bij voorkeur in verschillende vormen (individueel, triade, kleine groep) en in verschillende contexten (op verzoek van individuele pastor, op verzoek van een organisatie, in het kader van een opleiding). Deze ervaringen vormen het materiaal waarover in de module wordt gereflecteerd.

De thema’s zijn ingedeeld volgens de drie domeinen van het Nederlandse supervisieconcept: persoon – beroep – concrete werksituatie.

Leerdoelen

• De deelnemer heeft kennis van en inzicht in de ontwikkelingen van de pastorale supervisie in Nederland en de belangrijkste discussiepunten in deze.
• De deelnemer kan een verbinding leggen tussen de traditie van de pastorale supervisie in Nederland en het zogenaamde Nederlandse supervisieconcept.
• De deelnemer is in staat het voorgaande te integreren in de eigen praktijk van (pastorale) supervisie.
• De deelnemer is in staat religieuze communicatie als de specifieke context van pastorale supervisie te waarderen en te hanteren.
• De deelnemer formuleert een (initieel) eigen beleid inzake pastorale supervisie.

Leermiddelen

• Bestudering en bespreking van literatuur.
• Leergesprek of Socratisch gesprek.
• Vaardigheidstraining.
• Reflectie op de eigen praktijk als supervisor.
• Practicum.

Cursusonderdelen

• Inleiding (dag 1)
• motivatie voor pastorale supervisie
• wat is generiek en wat specifiek in pastorale supervisie?
• De persoon van de pastorsupervisant (dag 2)
• motivatie tot, identiteit van en satisfactie in het pastorale beroep
• authenticiteit versus rol of functie
• spirituele en gelovige identiteit
• Het beroep van de pastorsupervisant (dag 3)
• methode in het pastorale beroep
• theologie in het pastorale beroep
• religieus leiderschap
• De werksituatie van de pastorsupervisant (dag 4)
• specialisatie
• coördinatie
• samenwerking en conflict.

Module ‘Pastorale communicatie’

Inhoud

In deze module staat het superviseren van de kerntaken van de pastor centraal, namelijk ‘het pastoraal gesprek’ en ‘het voorgaan in vieringen’. De klassieke werkvormen ‘verbatim en preekanalyse’ worden in de groep geoefend. Daarnaast wordt onderzocht op welke wijze over de kerntaken van de pastor in individuele supervisie gereflecteerd kan worden. Ook komt de vraag aan de orde welke kennis en concepten de pastoraal supervisor tot zijn of haar beschikking heeft om het leren en het werken van de supervisant te bevorderen.

Opzet

• De module omvat 8 dagen van 6,5 uur, één keer per ca. twee weken.
• De module is onderverdeeld in twee submodules, namelijk ‘het pastoraal gesprek’ en het ‘voorgaan in vieringen’, (waarbij ook andere symbolische handelingen ter sprake kunnen komen).
• In de modules wordt een begin gemaakt met het ontwikkelen van vaardigheden in het begeleiden van verbatim en preekanalyses door middel van een practicum. Daarnaast worden situaties uit de eigen supervisiepraktijk besproken en in rollenspelen uitgespeeld.
• De deelnemer geeft tijdens de opleiding supervisie, zowel individueel als in een groep. Deze ervaringen vormen het materiaal waarover in de module wordt gereflecteerd.

Leerdoelen

• De deelnemer ontwikkelt vaardigheid in het hanteren van de werkvormen ‘verbatim en preekanalyse’ in een groep.
• De deelnemer is in staat supervisanten te begeleiden, die een pastoraal gesprek, vieringen of specifiek pastorale casuïstiek inbrengen.
• De deelnemer is in staat te reflecteren over eigen (noodzakelijke inhoudelijke) kennis en kunde ten behoeve van het leren en werken van de supervisant.

Leermiddelen

• Bestudering van literatuur.
• Practicum: het leiden van een sessie waarin een verbatim of preek van de deelnemer wordt besproken.
• Practicum: reflectie op de eigen praktijk, waarbij de kerntaken van de pastor centraal staan.
• Leerprocesverslag.

Kosten

Deelnemersprijs € 2400 (niveau 2009), incl. readers en koffie/thee. Te voldoen per module na ontvangst van een factuur.

Studielast

De totale studielast van de opleiding bedraagt 10 ECTS, dat wil zeggen 280 uur. De contacturen bedragen in totaal 12 x 6,5 uur. Daarnaast zijn in de studielast opgenomen de voorbereiding van de bijeenkomsten, het verwerken van opdrachten, het schrijven van verslagen en van een samenvattende leerprocesnota. Tevens is in de studielast rekening gehouden met de eigen praktijk van pastorale supervisie ten tijde van de opleiding, inclusief de voorbereiding daarvan en de reflecties daarbij.

Aanmelding

De cursus wordt op dit moment niet aangeboden. In geval van belangstelling kunt u zich wenden tot onderstaande contacpersoon.

Informatie

Inlichtingen zijn te verkrijgen bij de directeur van Luce/CRC, drs. Henk van Hout, 030-2531882; e-mail.