Tranzo

Wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn,
Tilburg School of Social and Behavioral Sciences

'Interactie tussen wetenschap, praktijk en zorgvraag'

Tranzo

Depressie en angst hangen nauw samen met pijn

Depressie en angst hangen in grote mate samen met een ernstigere mate van pijn, zelfs als deze psychische stoornissen in remissie zijn. Deze samenhang is met name erg sterk als de stoornissen comorbide zijn. Dat blijkt uit het onderzoek van Eric de Heer, waarmee hij 23 april promoveert aan Tilburg University.

Pijn verhoogt risico op angst

Als er sprake is van wijdverspreide pijn, dan zijn met name negatieve ziektepercepties (bijvoorbeeld “mijn ziekte heeft een negatieve invloed op mijn psychisch welbevinden” of “mijn behandeling heeft geen effect op mijn ziekte”) een risicofactor voor het ontwikkelen van een mogelijke angst- of depressieve stoornis. Een hogere mate van pijn of een passieve coping lieten geen verband zien met de ontwikkeling van deze psychopathologie. Echter, in een steekproef van de algemene Nederlandse populatie bleek ernstigere pijn en meer belemmering door de pijn het risico aanzienlijk te verhogen op het ontwikkelen van angst- en stemmingsstoornissen drie jaar later, ook als er in eerste instantie nog geen sprake was van een psychische stoornis.

Hoog risico op suïcidaal gedrag

Ditzelfde geldt voor suïcidaal gedrag (ideatie, plannen en pogingen): mensen met zeer ernstige pijn en een hoge belemmering door de pijn hebben een twee tot drie keer zo hoog risico (!) op het ontwikkelen van suïcidaal gedrag over een periode van drie jaar, onafhankelijk wel het wel of niet aanwezig zijn van psychopathologie. Specialisten in de gezondheidszorg doen er daarom goed aan om pijnklachten in een vroeg stadium te verminderen om te voorkomen dat een psychische stoornis zich ontwikkeld. Bovendien is het noodzakelijk om symptomen van een psychische stoornis en van mogelijk suïcidaal gedrag in kaart te brengen als mensen pijn rapporteren.

Collaborative care

In de praktijk komen pijnklachten veel voor naast een depressieve stoornis. Als beide klachten tegelijkertijd, in één model worden behandeld, vergoot dat het succes van de behandeling. Een mogelijk goed toepasbaar model is collaborative care, waarin verschillende professionals (huisarts, psychiater, psycholoog, psychosomatisch fysiotherapeut) samenwerken. Goed gestructureerde farmacotherapie maakt hier ook deel van uit, waarbij gebruik gemaakt wordt van algoritmes om de pijnklachten en depressieve symptomen te monitoren en medicatie hierop af te stemmen. Onze resultaten tonen aan dat collaborative care, inclusief pijnmedicatie, even effectief is als hier ook een antidepressivum aan wordt toegevoegd, en even effectief als alleen farmacotherapie met een antidepressivum. Echter, patiënten in de groep met collaborative care en pijnmedicatie (zonder een antidepressivum), vertoonden de snelste daling van depressieve symptomen. Dit effect werd alleen gezien in de groep patiënten die therapietrouw waren. Therapietrouw van patiënten lijkt daarom een belangrijk onderdeel te zijn voor therapiesucces. Meer onderzoek is nodig om de effectiviteit op de lange termijn, en van specifieke onderdelen van deze behandelmodellen in kaart te brengen.

Eric de Heer (Utrecht 1983) studeerde Klinische- en Gezondheidspsychologie in Utrecht, waarna hij werkte bij het Trimbos-insituut. In 2011 startte hij zijn promotietraject bij Tranzo. Vanaf 2014 werkt hij  als psycholoog bij GGz Breburg te Tilburg  (resp. voor het Topklinisch Centrum voor Lichaam, Geest en Gezondheid en de afdeling Angst- en Stemmingsstoornissen).

Meer informatie

Eric de Heer verdedigt op maandag 23 april aan Tilburg University zijn proefschrift getiteld Pain and Psychopathology (Ruth First Zaal, 14.00 uur). Promotoren: Prof. dr. C.M. van der Feltz-Cornelis (Tilburg), prof. dr. Jack Dekker (VU) en prof. dr. Harm van Marwijk (Manchester).
Meer informatie kan opgevraagd worden via e.deheer@ggzbreburg.nl.