Rechtsstaatkunde bij Verdiepend Staats- en Bestuursrecht
Het ‘capita selecta’ vak Verdiepend Staats- en Bestuursrecht krijgt in het najaarssemester van het studiejaar een bijzondere invulling: Rechtsstaatkunde. Prof. dr. Ernst Hirsch Ballin doceert leven en leer van de democratische rechtsstaat, in een drieluik van colleges en literatuurstudie. In dit mastervak leren studenten de samenhang tussen rechtsontwikkeling en constitutionele uitgangspunten begrijpen en toepassen en ontwikkelen zij vertrouwdheid met de samenhang tussen nationale, Europese en internationale waarborgen van de rechtsstaat.
Het eerste luik (drie collegeweken) is gewijd aan de rechtsstaat, historisch-systematisch bezien als groeiproces met risico's. In de 19de eeuwse ontstaansgeschiedenis van het begrip rechtsstaat stonden een “formele” en een “materiële” duiding naast elkaar: wat zegt dit over de verhouding tot democratie en emancipatie? De revolutionaire startpunten van 1789 en 1848 hebben betekenis als verschuiving van macht én als breideling van macht, maar zijn gevolgd door totalitaire omwentelingen in de 20ste eeuw. De rechtsstaat heeft zich twee eeuwen lang ontwikkeld in wisselwerking met vrije democratische meningsvorming, maar is hij ook bestand tegen communicatie met de huidige graad van directheid en heftigheid? Ook wordt het begrip rechtsstaat vergeleken met zijn ogenschijnlijke Angelsaksiche equivalent rule of law, die naast de erkenning van mensenrechten inmiddels Europees en internationaal gemeengoed is geworden.
In het volgende onderdeel van drie collegeweken wordt de praktische betekenis van rechtsstaat en rule of law onderzocht aan de hand van spanningsvelden die zich in Nederland en in de Europese Unie voordoen, bijvoorbeeld ruimtelijke inrichting en vreemdelingenbeleid in relatie tot duur en toegankelijkheid van rechterlijke toetsing, strafrechtelijk beleid in relatie tot processuele waarborgen, en de uit EU-recht voortvloeiende wederzijdse erkenning van beslissingen in relatie tot persoonlijke vrijheid in eigen land.
In het derde en laatste deel van de cursus van wederom drie collegeweken, gevolgd door het tentamen, worden mogelijkheden onderzocht om de rechtsstaat te verankeren en te verzekeren. In de Nederlandse context gaat het daarbij om de verhouding tussen democratische besluitvorming (biedt deze nog steeds – als zelfbinding aan algemene regels – doeltreffende waarborgen?) en rechterlijke toetsing van overheidshandelen (al dan niet met inbegrip van wetten). Ook zal de internationale waarborging van (elementaire eisen van) de rechtsstaat aan de orde komen. Hiertoe behoort de vraag of die waarborging de nationale soevereiniteit aantast dan wel juist betekenis geeft. Als laatste redmiddel op individueel niveau maakt ook de bescherming van vluchtelingen deel uit van de internationale waarborging. Kenmerken van nationale en van internationale waarborgen van de rechtsstaat werken door in het Europese recht (EVRM en EU-recht) in de gedaante van rechterlijke waarborgen en materiële eisen aan de inhoud van regels. De werking van Europese sanctiemechanismen, de gezamenlijke normering van vluchtelingenbescherming en de mogelijkheid van een gezamenlijke democratische rechtscultuur ronden dit onderdeel af. Studenten met interesse voor het constitutionele recht van de Caribische delen van het Koninkrijk kunnen kiezen voor een verdieping betreffende betekenis en werking van artikel 43, tweede lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.
Bijzonderheden
De cursus Verdiepend staats- en bestuursrecht wordt in de beschreven vorm in het eerste semester aangeboden. In het tweede semester kan het vak Verdiepend staats- en bestuursrecht ook worden gevolgd, in de vorm van een cursus capita selecta gegeven door prof. mr. B.W.N. de Waard en prof.mr. P.J.J. Zoontjens.
Verdiepend Staats- en Bestuursrecht is verplicht binnen het accentprogramma Staats- en Bestuursrecht en kan voor studenten uit andere accenten als keuzevak dienen.
Raadpleeg voor verdere bijzonderheden de Elektronische Studiegids
Nederlands / Dutch