Tilburg University Society

Verbindt de werelden van openbaar bestuur, politiek, bedrijfsleven en wetenschap

Den Haag, stad van recht en (v)rede

Den Haag herbergt vele instanties van internationale rechtsorde, maar de werkelijkheid is weerbarstig; de wereld van nu kenmerkt zich door oorlog, migratie, armoede. In hoeverre is Den Haag nog wel een stad van recht en vrede, kan het nog wel een bijdrage leveren aan het oplossen van de grote wereldproblemen?

Daarover spraken op 8 september bij Tilburg University Society in Sociëteit De Witte in Den Haag prof. mr. Jaap de Hoop Scheffer, voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV), oud-secretaris-generaal van de NAVO en oud-minister van Buitenlandse Zaken, en prof. mr. dr. Willem van Genugten, hoogleraar internationaal recht, Tilburg University en buitengewoon hoogleraar internationaal recht, NWU, Zuid-Afrika. De president van Tilburg University Society, prof.dr. Sylvester Eijffinger leidde de sprekers in.

Willem van Genugten beet de spits af en stelde voorop dat doel en betekenis van internationale rechtsorde is menselijke waardigheid voor iedereen, dat is de basis van vele verdragen. Den Haag kan haar traditionele rol in ere houden en de centrale functie, arbitrage, verder uitbouwen. Lees hier verder nog wat korte duidingen uit zijn inleiding.

Instellingen zoals het Joegoslavië tribunaal, het Hof van Arbitrage, het Vredespaleis, het Internationaal Strafhof, en het Claims Tribunaal hebben in de loop van de tijd veel meer werk gekregen. Maar Van Genugten stelt dat de werkzaamheden vaak erg procedureel zijn, terwijl de nadruk moet liggen op de zaak en de (sociaaleconomische) context. Zo is er te weinig aandacht voor klimaat- en vluchtelingenvraagstukken en rechten voor minderheden.

Onderzoek richt zich te weinig op praktijk

De stad en het ministerie van nu staan open voor kennis en zijn zeer leergierig, maar er gaapt een kloof tussen doorlooptijd tussen wetenschap en politiek. Academisch onderzoek richt zich ook te weinig op kennis van de praktijk. De kunst is vraag en antwoord in aanraking te brengen. Internationaal recht begint steeds meer macht te veroveren op mensen die een loopje nemen met menselijke waardigheid. Voor vraagstukken die daarmee te maken hebben moet de wetenschap meer openstaan.

De focus in Den Haag ligt daarbij logischerwijs op de staat. Volgens Van Genugten zou het ook goed zijn als er meer ‘Den Haag’ on tour gaat en meer luistert naar het achterland.

Meer kennis over islam in westen

Jaap de Hoop Scheffer ging dieper in op de grote mondiale crises. Het effectieve systeem van internationaal samenleven rafelt aan alle kanten. The world of order heeft grote moeite om om te gaan met wereld van disorder. Culturele conflicten zijn ingrijpender dan ideologische. Het conflict in het Midden Oosten wordt bepaald door cultuur, traditie, en religie. We zouden veel meer moeten weten over de islam. Europeanen kijken naar de wereld zoals hij zou moeten zijn, niet zoals hij is. Maar we kunnen niet wegkijken van de problemen, Europa kan zich geen geopolitieke vakantie veroorloven, het westen zal ook moeten accepteren dat het niet meer dominant is, stelde De Hoop Scheffer.

Er zijn allerlei redenen waarom de internationale rechtsorde onder vuur ligt. Als achtergrond bij de internationale conflicten moeten we beseffen dat de internationale instituties door het westen zijn opgericht; de Veiligheidsraad bijvoorbeeld is samengesteld uit de westerse overwinnaars van het westen. Andere landen reageren met oprichting van hun eigen instanties (BRIC landen bijvoorbeeld). En ook in het westen zijn gremia ontstaan die niet passen binnen het systeem, zoals de G20, dat niet gebaseerd op internationale regels, maar die wel functioneren. Daarnaast is er binnen Europa een algehele weerstand van een breder publiek juist tegen Europa. De Hoop Scheffer benadrukt dat de internationale rechtsorde is gebaseerd op regels, omdat anders het recht van de sterkste gaat gelden.

Wat kan Den Haag (Nederland) doen ter ondersteuning van de internationale rechtsorde

Ook als middelgroot land kunnen we onze bijdrage leveren, al is het niet mogelijk om de wereld te veranderen. De Hoop Scheffer stelt dat we ons moeten concentreren op Governance en Mensenrechten. We zouden ons meer moeten inzetten voor Responsibility to Protect als een overheid niet zijn eigen bevolking wil beschermen. En er moet meer aandacht komen voor deelname aan vredesmissies en een land als Nederland kan eventueel handelen zonder mandaat van de VN (safe havens in Syrië bv), zelfs met veto. Verder kan Nederland werken aan het imago van het Internationaal Strafhof.