Tilburg University Society

Verbindt de werelden van openbaar bestuur, politiek, bedrijfsleven en wetenschap

De ethiek van de politiek

De UvT Sociëteit pakte op 1 november uit met twee vooraanstaande sprekers, pure professionals in het openbare debat: Rob Riemen en Ruud Lubbers. Op prikkelende wijze behandelden beide heren het thema van de avond: de ethiek van de politiek. Riemen en Lubbers samenvatten is onbegonnen werk, daarom volgt hieronder enkel een typering van hun inleidingen.

Rob Riemen, directeur van het Tilburgse Nexus Instituut, riep grote filosofen aan om zijn stelling te onderbouwen dat de bestuurlijke en maatschappelijke elite ernstig faalt. De elite zit gevangen in het eigen wereldbeeld. Ze is gericht op haar eigen macht, geld en aanzien en ziet volstrekt niet wat de echte waarden van het leven zijn. Deze elite keert zich tegen ieder die haar positie ter discussie stelt, zoals Socrates 2500 jaar geleden al heeft ondervonden. Als filosoof kon hij niet zwijgen; dan nog liever de gifbeker. Toch kan een vrije samenleving niet zonder filosofie, zonder waarheid en zonder zelfkritiek. Het bestuur van een vrije samenleving moet bestaan uit gecultiveerde persoonlijkheden, die begrijpen dat economie en welvaart belangrijke randvoorwaarden zijn, maar dat morele waarden de wérkelijke basis van het bestaan vormen. De huidige maatschappelijke elite wordt echter niet gevormd door hen die het beste zijn, maar door hen die het meeste hebben. Zo is de elite zelf de oorzaak geworden van de huidige problemen in de samenleving. Ze beseft zelf niet meer wat werkelijk van waarde is. Dé keuze die de elite moet maken, is de keuze tussen vrijheid of macht, verandering of behoud, idealisme of realisme.

Ruud Lubbers, voorzitter van het Stichtingsbestuur van Tilburg University en van de Raad van Advies van Nexus, raadde de leden van de UvT Sociëteit aan het boek 'De schijn-élite van de valse munters' van PVV-ideoloog Martin Bosma goed te lezen. De maatschappelijke discussie over de bestuurlijke elite kan niet worden gevoerd zonder te begrijpen hoe mensen in de samenleving deze elite beleven. Lubbers wil liever niet tot die elite gerekend worden. Hij wil zich blijven ergeren aan onbegrijpelijke regelgeving, onnodige bureaucratie en zakkenvullers. Met het beeld van de moderne Bermuda driehoek schetst Lubbers hoe economie, politiek en media elkaar negatief versterken. De economie is eenzijdig gericht op materieel gewin, de politiek is gericht op korte termijn electoraal succes, en de (digitale) media zijn gericht op oppervlakkige actualiteit en hypes. Samen vormen ze een driehoek die zwaar naar beneden drukt en de onderliggende waarden doet verdwijnen. Toch leidt Lubbers' betoog niet tot een somber toekomstbeeld. Lubbers ziet multinationals die eerder dan overheden hun verantwoordelijkheid nemen op gebied van duurzame ontwikkeling. Hij voelt zich enorm geïnspireerd door de visie 'Our Common Future' van Gro Harlem Brundtland. Die visie is in 1992 besproken tijdens de Earth Summit van de UNCED (UN Conference on Environment and Development) in Rio de Janeiro en leidde in 2000 tot het Handvest van de Aarde, een “ethical framework” (voor governance) opgesteld door civil society. De economie, zoals ook Riemen al betoogde, is een randvoorwaarde en geen doel in zich. In plaats van 'It's all about the economy, stupid!' van Bill Clinton, kiest Ruud Lubbers voor: 'It's all about ethics, stupid'.

Download

Samenvatting inleiding Ruud Lubbers