Tilburg University Society

Verbindt de werelden van openbaar bestuur, politiek, bedrijfsleven en wetenschap

Publiek leiderschap

Authentieke en nederige leiders hebben grootste kans van slagen

Publiek leiderschap ligt onder vuur, of het nu gaat om bankiers, politici of directeurs van instellingen, de maatschappij volgt hen en hun handelingen op de voet. De vraag hoe dit leiderschap het beste vorm te geven, stond centraal bij de jongste editie van de UvT Sociëteit op 8 juni in de Witte in Den Haag, georganiseerd door de President van de Sociëteit, hoogleraar economie Sylvester Eijffinger.

Sprekers waren Klaas Knot, President van De Nederlandsche Bank en lid van de Governing Council van de Europese Centrale Bank en prof. dr. Erik van de Loo, hoogleraar Leadership Tias School for Business and Society. Knot beargumenteerde dat authentiek leiderschap dat weet te verbinden de grootste kans van slagen heeft. Van de Loo stelde dat nederige leiders de beste resultaten boeken.

Van de Loo, die naast hoogleraar bij Tias, ook psychoanalyticus en Visiting Clinical Professor is bij INSEAD en Partner Phyleon, ging dieper in op de vraag wat leiderschap in de publieke sector zo moeilijk maakt. Hij stelde dat leiders van nu allereerst te maken hebben met thema’s die nooit af zijn, zoals welvaart, zorg, en ruimtelijke ordening. Ze staan in een veld met tegenstrijdige belangen, gevoelens, verwachtingen.

Verder hebben burgers als individuen vaak tegenstrijdige gevoelens waarvan ze zich niet bewust zijn. Ze willen in principe allemaal eerlijke verdeling van de welvaart, rechtvaardige behandeling van gevangenen, of opvang van vluchtelingen, tot het moment dat het hen persoonlijk raakt en de ideeën ineens heel anders blijken te liggen.

Daarnaast is de beschermende rol van instituties afgenomen, de functie an sich beschermt ook niet meer, zelfs deskundigen helpen niet mee. Een leider kan alles door één uitspraak verliezen.

Het antwoord ligt niet in het doorvoeren van oplossingen op basis van macht. Een leider moet een containment functie hebben in politieke sfeer: leiderschapsrisico’s beteugelen en beheersen van anderen en zichzelf. En verder ruimte creëren voor dialoog.

Tenslotte gaf Van de Loo het advies dichtbij zichzelf te blijven, maar ook open voor anderen, want een grote valkuil is je afsluiten, of verzinken in narcisme. Maar angst is eveneens een slechte raadgever, door teveel te leunen op anderen en niet meer te durven spreken en grote besluiten te nemen.

Een positieve eigenschap is nederigheid:

  • Veel inzicht in zichzelf: krachten en zwakten
  • Open voor gedachten en bijdragen van de anderen. Niet te veel zelf aan het woord zijn. Het beeld dat daarbij hoort: kamer met diverse open ramen
  • Belang van de groep en het collectief voorop stellen

Leiderschap is een moeilijke professie, maar naar voorbeeld van de pedagogiek: als the good enough parent, als het hart zuiver is, doe je het beste wat je kunt en dat geldt ook voor the good enough leader. Dan doe je het goed genoeg. Je moet fouten kunnen erkennen, integer zijn, niet aan de leiderschapsrol verkleefd raken. Het beste wat een leider te bieden heeft is zijn creativiteit en inlevingsvermogen. Een nederig leider is het tegenovergestelde van een zwak leider.

Streven naar verbinding

Klaas Knot stelde allereerst dat publiek leiderschap altijd fragiel blijft. Leiders kunnen razendsnel van hun voetstuk vallen. En er is veel angst in de maatschappij; het is aan leiders om die in kaart te brengen en er rationeel op te reageren. Fouten kun je voorkomen door een goede balans tussen reflectie en details te creëren. Als er niet genoeg ruimte in je hoofd is, kan je ook geen grote besluiten nemen en juist daarop word je afgerekend.

Knot zette uiteen dat het voor leiderschap essentieel is om verantwoording af te leggen aan een breed publiek; mensen moeten weten waar leiders voor staan en begrijpen waar de uitgangspunten vandaan komen.

Kenmerken van goed leiderschap zijn:

  • Authenticiteit: je kunt niet iets verkopen waar je zelf niet in gelooft
  • Sluit je niet af, creëer geen tunnelvisie, sta altijd open voor nieuwe informatie. Geef collega’s de ruimte om kritisch te zijn
  • Algemeen belang gaat voor tijdelijk, partieel belang
  • Reageer niet primair maar secundair. En niet met 1 aspect, maar algemeen

En misschien wel de belangrijkste overweging: goede leiders zijn niet uit op splijting en polarisering, maar streven naar verbinding.