Tilburg University Society

Verbindt de werelden van openbaar bestuur, politiek, bedrijfsleven en wetenschap

Schrijvers als publieke intellectuelen

De 27e bijeenkomst van Tilburg University Society stond in het teken van ‘Schrijvers als publieke intellectuelen’. Sprekers waren prof. dr. Odile Heynders, hoogleraar Comparative Literature Tilburg University, en schrijfster en filosofe Désanne van Brederode. De bijeenkomst vond plaats in Sociëteit De Witte, Plein 24 te Den Haag, op donderdag 8 september 2016 en werd geleid door de President van de Society, prof. dr. Sylvester Eijffinger.

Het publieke debat is de afgelopen decennia sterk veranderd door globalisering, digitalisering en de opkomst van social media. De vraag is of de rol van de publieke intellectuelen daarin ook is getransformeerd en hoe zij in dit debat het beste van betekenis kunnen zijn. Prof. Odile Heyders deed hiernaar onderzoek en publiceerde vorig jaar Writers as public intellectuals. Literature, Celebrity, Democracy. Zij stelt dat de publieke intellectueel criticaster en opiniemaker is, maar dat deze ook het grotere perspectief van maatschappelijke en historische veranderingen in ogenschouw neemt. Hij/zij wendt zich direct tot een publiek en probeert te overtuigen door publicaties van column, blog of essay tot roman, of door een openbare presentatie te geven. Er worden daarbij verschillende genres met elkaar verknoopt, voor verschillende media, en verschillende soorten publiek. Verbeelding is daarbij van belang. Kenmerkend voor de intellectueel is dat hij/zij wordt gezien als autoriteit, een herkenbare uitstraling en identiteit heeft. De boodschappen vormen een serieuze inbreng in het publieke debat.

Heynders benadrukt dat de rol van schrijvers als publieke intellectuelen broodnodig is als tegengif tegen tabloid logic. Allereerst is stemming in het algemene debat gericht tegen de gevestigde orde; is deze anti-elitair en anti-autoritair en juist intellectuelen kunnen een onafhankelijke, gezaghebbende functie vervullen. Hun inbreng is verder van belang, omdat het debat gekenmerkt wordt door het snel voor waarheid aannemen van feitelijke onjuistheden. Literaire auteurs kennen als geen ander de kracht van versmelting van feit en fictie.

Verwachtingspatronen

Schrijfster en filosofe Désanne van Brederode pleitte in haar betoog voor onafhankelijke, waarachtige intellectuelen, die zich niet laten beïnvloeden door uitgevers, publiek en hun verwachtingspatronen, maar die ons uit eigen ervaringen meer van het leven leren. Te vaak voelt de schrijver de druk van aandacht vragen en geven, die mede het gevolg zijn van hoe social media werken. De schrijver is verslaafd geraakt, of verslaafd gemaakt, aan respons en duiding en aan de grote behoefte aan herkenbaarheid bij het publiek. En zal dan met producten komen die men van hem/haar verwacht.

Veel schrijvers lopen het risico alleen nog maar te preken voor eigen parochie. Dat ligt aan henzelf, maar ook aan het publiek dat graag in kampen denkt, en naar rolmodellen zoekt.

Van Brederode stelt daartegenover dat het leven kunnen lezen een voorwaarde is om werkelijk het predicaat intellectueel te verdienen. Auteurs die beweren dat hun werk een innerlijke noodzaak kent, en dat deze noodzaak er de kwaliteit en waarde van bepaalt en hen ontslaat van deelname aan het gewone leven, begrijpen niet de essentie van hun productie. Zij vindt dat hun werk niet alleen op de door het publiek gewenste vorm moet zijn gericht, bepaald door de buitenwereld.

Downloads