Tilburg University Society

Verbindt de werelden van openbaar bestuur, politiek, bedrijfsleven en wetenschap

Uitdagingen voor overheid en markt in de energietransitie

Rollen voor overheid en markt voor soepele energietransitie

Tijdens de laatste editie van de Tilburg University Society op 11 mei 2017 in Sociëteit de Witte in Den Haag, betoogden prof. dr. Saskia Lavrijssen, hoogleraar Regulation and Market Governance aan Tilburg University, en dr. Henk Don, bestuurslid Autoriteit Consument & Markt, dat belangrijke rollen zijn weggelegd voor overheid en bedrijfsleven bij de transitie naar duurzame energie. De bijeenkomst werd voorgezeten door de president van Tilburg University Society, prof. Sylvester Eijffinger.

Prof. Lavrijssen liet zien dat nationale wetgeving vrijwel altijd achterloopt bij de maatschappelijke ontwikkelingen. Maar de energietransitie vereist juist snel nieuwe regelgeving en bedrijven op deze markt hebben een visie nodig met een lange termijn strategie. Ondertussen wordt ook de consument een steeds belangrijker speler op de markt, transformeert hij steeds meer naar ‘prosument’ door zijn productie van bijvoorbeeld energie door de aanleg van zonnepanelen in groepsverband. Maar de consument is niet altijd homo economicus.

De overheid moet snel inspelen op de vele ontwikkelingen. Duurzame energie is volatieler dan gewone energie door opslag en congestie. Nieuwe taken zijn bijvoorbeeld: de afbakening van de rol van distributienetbeheerders; het bepalen van wie moet betalen voor de energietransitie; de bepaling van regulering van netwerktarieven.

Lavrijssen pleit voor de instelling van een onafhankelijke klimaatstaatssecretaris in een nieuw kabinet. Zij vindt ook dat ons land een voortrekkersrol moet vervullen in de klimaattransitie, juist door goede wetgeving, die flexibel is en waarin een belangrijke rol is weggelegd voor de toezichthouder. Het EU klimaatplan, het zogeheten, Winterpakket, kan daarbij als richtlijn dienen.

Nadelen van lokale energieproductie

Dr. Henk Don benadrukt net als Lavrijsen de noodzaak van de goed georganiseerde energietransitie. Hij ziet daarin vooral een grote rol weggelegd voor de markt en deze zou dan ook alle ruimte en kansen moeten kunnen krijgen. Er kleven volgens hem nadelen aan de lokale initiatieven voor energieproductie: er ontstaan lokale energie-eilanden, die er voor zorgen dat de nationale energienetwerken bijvoorbeeld duurder worden en er juist minder keuze ontstaat voor de consument.

Voor een betekenisvolle demand-response van consumenten moeten ondernemers met begrijpelijke en gemakkelijk te gebruiken diensten hun vertrouwen winnen en vasthouden. Dat kan door de privacy van de consument te beschermen (bijvoorbeeld bij de slimme meter) en te garanderen dat consumenten eigenaar van hun eigen data blijven. De ACM moet daarop toezicht houden.

Don waarschuwt dat in de toekomst de energiemarkt complexer gaat worden door een groter aanbod van nieuwe energieproducten. Er zijn dus diensten nodig die effectief inspelen op de juiste behoeften van de consument. En dat is volgens Don bij uitstek een uitdaging voor de markt. Verder is de markt beter toegerust tot het uitwisselen van overschotten en tekorten wat leidt tot lagere kosten en dat is de reden waarom we zelfs op Europees niveau veel hebben geïnvesteerd in marktintegratie. Om ervoor te zorgen dat de markt zoveel mogelijk de kans krijgt om zijn werk te doen in de energietransitie, is het nodig dat de overheid een duidelijk en flexibel kader biedt, dat toekomstbestendig is.

Concluderend stelt Don dat lokale initiatieven goed zijn om het draagvlak voor de energietransitie te vergroten, maar de ambitie om lokale systemen los te koppelen van het openbare netwerk lijkt vanuit welvaartsoogpunt net een brug te ver.

Downloads