Nieuws en Agenda

123 Actieplan gelanceerd voor meer mensen aan het werk

Jongeren moeten al tijdens hun studie worden ingezet op de arbeidsmarkt, stellen hoogleraren, experts en belangenverenigingen in een nieuw actieplan dat een initiatief is van hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen. Het plan moet de krapte op de arbeidsmarkt op de zeer korte termijn bestrijden.

Het plan richt zich op drie zaken: talent vroeger benutten, werkzoekenden mobiliseren en de individuele werktijd - al dan niet tijdelijk - uitbreiden, aldus Ton Wilthagen op BNR Nieuwsradio. Het is wat hem betreft hoog tijd voor 'creatieve en onorthodoxe oplossingen', om ervoor te zorgen dat Nederland in ieder geval tot de zomervakantie 2019 blijft werken.

Het plan kan inmiddels rekenen op de steun van Aart van der Gaag (Commissaris 100000 banen VNO/MKB/LTO), Joop Schippers (hoogleraar Arbeidseconomie Universiteit Utrecht), Andries de Grip (hoogleraar Economie Universiteit Maastricht), Jos Verhoeven (directeur Start Foundation), Annelies Spork (House of Skills Amsterdam) en Marc van der Meer (hoogleraar Onderwijsarbeidsmarkt Tilburg University).

123 Actieplan voor de arbeidsmarkt en talentontwikkeling

Door Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt

De krapte op de arbeidsmarkt belemmert intussen de economische groei, zoals we in 2019 verder zullen gaan ondervinden. Bedrijven kunnen niet de opdrachten aannemen die ze worden aangeboden, omdat ze onvoldoende mensen in huis hebben. Zij lopen hierdoor omzet mis. Andere bedrijven kunnen bij gebrek aan personeel de opdrachten die ze al hebben niet uitvoeren en gaan mogelijk hierdoor zelfs failliet. In diverse steden, zoals Amsterdam, en regio’s ondermijnt de krappe arbeidsmarkt vitale functies: ziekenhuizen kunnen niet iedereen meer op tijd en goed helpen, scholen overwegen om kinderen minder dagen per week onderwijs te gaan aanbieden, woningen kunnen niet of niet op tijd worden gebouwd, de politie moet serieuze zaken laten vallen enzovoort. Het wordt er ook niet gezelliger op, nu bijvoorbeeld restaurants twee avonden moeten sluiten, omdat ze te weinig personeel (koks, bediening) hebben.

Het kabinet heeft eerder een aanvalsplan gemaakt voor de schaarste op de arbeidsmarkt, maar de ondertoon daarvan is dat de arbeidsmarkt zich uiteindelijk wel aanpast. Dat moge zo zijn, op de lange termijn, maar CBS-cijfers laten zien dat de steden en regio’s waar nu al schrijnende tekorten zijn de komende tijd nog meer in de problemen zullen raken. Gelukkig Nieuwjaar, maar niet echt dus. We kunnen daarom niet afwachten.

Het is hoog tijd voor creatieve en onorthodoxe oplossingen om te zorgen dat Nederland in ieder geval tot de zomervakantie 2019 blijft werken. Die oplossing kan met drie acties worden gevonden.

Actie 1 Talent naar voren halen

In de eerste plaats gaan we een (letterlijk) beroep doen op de jongeren die op relevante opleidingen zitten en die bijna zijn afgestudeerd. Waar we tijdens de crisis vakmensen, vooral in de techniek, probeerden te behouden door ze tijdelijk elders onder te brengen (de zogenoemde kenniswerkersregeling en de deeltijd WW), draaien we het nu om. We halen het talent naar voren. In het MBO, HBO en in toenemende mate ook in het WO doen jongeren een afstudeerstage. We brengen de middelen bij elkaar – sectoren, kabinet, scholen en regio’s – om deze bijna-vakmensen nu alvast in krapte-sectoren en -organisaties te kunnen inzetten. Daardoor kunnen deze sectoren toch ‘leveren’ en groeien. Om dat te bereiken breiden we samen met de onderwijsinstellingen bestaande stages uit, met maximaal een half jaar, en creëren we extra leer/werkplekken of andere duale regelingen van eveneens maximaal een half jaar, nog tijdens de studie. De bijna-bekwame jongeren gaan dus extra meewerken in de organisaties en sectoren, maar op voorwaarde dat ze ook goed worden begeleid (dat is ook een investering). Zij krijgen bovendien een passende vergoeding voor dit werk en kunnen dan bijvoorbeeld even hun bijbaantje ‘on hold’ zetten. Dan werkt het mes aan twee kanten: deze jongeren kunnen ook zelf harder groeien en nemen een voorschot op een goede baan na hun studie, door hun competenties te versterken en hun netwerk te vergroten. De overheid – het kabinet – gaat ervoor zorgen dat deze jongeren door hun inzet geen rechten verliezen op studiefinanciering of anderszins in de problemen komen. Want uiteraard moet het diploma gewoon worden behaald, dat staat buiten kijf.

Actie 2 Werkzoekenden mobiliseren

We doen een oproep onder werkzoekenden en mensen die nog steeds langs de kant staan – een groep van meer dan een miljoen mensen – onder het motto “Heb jij de skills in huis die wij nodig hebben? – wij hebben het werk!” We gaan dus op zoek naar gemotiveerde mensen die soms zonder dat we het weten, die vaardigheden hebben, die we op dit moment keihard nodig hebben. Naar ‘verspild talent’. Ook als deze mensen niet precies over de geijkte (voor)opleiding of werkervaring beschikken, maar wel geschikt zijn. Dit onder het Pippi Langkous motto: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk wel dat ik het kan.” Het is nu of nooit, wat betreft de vacatures op de arbeidsmarkt. Door actie 1 komen er bovendien ook banen en delen van banen vrij, die jongeren nu als bijbaan vervullen Deze mensen krijgen, met eveneens goede begeleiding, de kans om zich te bewijzen en dus ook zelf te groeien en aan het werk te komen. Er zijn nog genoeg mensen met talent in de uitkeringsbestanden. Nodig is een groot privaat-publiek initiatief met intake-capaciteit, onder het motto “Ken je bestand!”. Doe dat samen met professionals, ook met uitzenders, UWV en gemeenten..

Het idee van een skills-gedreven arbeidsmarkt leeft momenteel sterk in de regio’s waar de krapte de pan uitrijst: Metropool Regio Amsterdam, met het House of Skills, Brainport Eindhoven en Brainport Network, Metropool Regio Rotterdam Den Haag enzovoort. Dat zijn de natuurlijke partners om te helpen hier het verschil te maken. UWV, gemeenten, intermediairs en kabinet maken deze actie mede mogelijk. En ook hier wordt gezorgd dat deze inzet geen problemen oplevert met uitkeringsaanspraken en -verplichtingen. Deze actie past uitstekend in het initiatief ‘Perspectief op werk’ dat kabinet en publiek-private partijen al hebben onderschreven, maar waar nu dringend werk van moet worden gemaakt.

Actie 3 Deel je tijd

In veel krapte-sectoren in Nederland, zoals onderwijs en zorg, werken mensen in deeltijd, met name vrouwen. We doen een oproep in deze sectoren onder het motto “Deel je tijd!”, met het verzoek om tijdelijk de werktijd uit te breiden gedurende ten minste zes maanden. Het voordeel is dat deze mensen al in de krapte-sectoren en -organisaties werken en al gekwalificeerd zijn. Uitbreiding van uren is administratief heel makkelijk te regelen. We maken deze tijdelijke (maar het mag ook langer!) uitbreiding van uren aantrekkelijk, door bijvoorbeeld geld ter beschikking te stellen (kan ook uit de extra inkomstenbelasting) voor extra kinderopvang of scholing, naast het extra loon op basis van de extra uren. Ook in dit geval willen we dat zowel arbeidsorganisaties als mensen ‘geholpen’ zijn. En dus kunnen groeien. De uitbreiding van uren leidt ook tot minder werkdruk en betere omstandigheden voor het personeel, zodat het werken in de krapte-sectoren weer aantrekkelijker wordt. Slimme systemen van zelf-roosteren maken het mogelijk om de extra uren zo in te plannen dat werk en privé zo goed mogelijk kunnen worden gecombineerd. En wat betreft vrouwen kan de investering in meer werktijd zich ook uitbetalen in groeiende promotiemogelijkheden, zodat ook aan de ongelijkheden en diversiteit op de arbeidsmarkt wordt gewerkt. Ook op dit gebied zijn eerder plannen ontwikkeld, maar die behoeven nu actie. Zo ligt er nog altijd het niet uitgevoerde pakket maatregelen van de Taskforce DeeltijdPlus dat ter hand kan worden genomen.

En tot slot: wat óók zorgen baart, is het ontbreken van een discussie in Nederland over waar ‘we’ het schaarse talent waarover het land beschikt op (middel)lange termijn willen inzetten. Hopelijk helpen bovenstaande plannen op de korte termijn, maar we moeten ook hoognodig iets verder dan tot de zomer kijken.