-

Dossier Arbeidsmarkt

Wij zien vrouwen als een wezen van lagere orde

Opiniestuk Henriëtte Prast
Discriminatie van vrouwen is speciaal, omdat vrouwen geen gezinseenheid met lotgenoten vormen.

Zoek op Google naar Hillary Clinton in combinatie met "warm" en je krijgt een reeks hits die gaan over de vraag of Hillary niet of wel warm is. Zoek naar Obama of Trump in combinatie met "warm" en je krijgt berichten als "warm welcome for Barack Obama,..."Trump supporters warm to Russia" - niets over hun persoonlijkheid.

Het lijkt er op dat we vrouwen op andere eigenschappen beoordelen dan mannen. En dat geldt niet alleen voor presidentskandidaten. Goed presterende vrouwelijke werknemers krijgen veel vaker dan hun mannelijke collega's van hun baas te horen dat ze vriendelijker moeten zijn.

We hebben niet alleen stereotype oordelen over eigenschappen, maar ook over hierarchie: onopzettelijk "denken" we dat vrouwen minder zijn dan mannen. Toen Marjolijn Februari Maxim geworden was moest hij er aan wennen op straat meer ruimte in te nemen- blijkbaar ging hij als Marjolijn onbewust opzij voor de man.  Uit onderzoek naar sollicitatieprocedures blijkt dat als een mannelijke kandidaat slecht scoort op een wiskundetest de reactie is dat hij een slechte dag gehad moet hebben, bij een vrouw is het reden voor afwijzing.

Mensen die impliciet discrimineren - wij allemaal- zijn niet slecht, maar hebben van jongs af aan subtiele boodschappen gekregen over de rolverdeling en hiërarchie in de samenleving. God, Allah en Jaweh zijn mannen. Er is geen kaartspel met de Vrouw als hoogste kaart. Bij schaken gaat het om de koning. Bij de uitreiking van de Gouden Kalveren komt die voor mannelijke hoofdrol na die voor beste vrouwelijke actrice en vlak voor het klapstuk, die voor beste film. Wie zich via een website ergens voor wil aanmelden - een politieke partij bijvoorbeeld, kijk maar bij CDA of VVD - ziet op het formulier vaak bij aanhef " de hr " staan, met als suggestie dat vrouw zijn een “afwijking” is.

Ook ons taalgebruik suggereert dat de man meer is dan de vrouw. Claus mocht niet koning, Máxima wel koningin heten: blijkbaar wordt koning als meer dan koningin beschouwd. Als mannen een traditioneel vrouwenberoep uitoefenen bedenken we een nieuwe naam: verpleegkundige in plaats van verpleegster. We vinden het lastig om een man die secretaresse is secretaresse te noemen, maar niet om een vrouw aan te duiden als hoogleraar of senator.

Waarom stemmen een heleboel vrouwen niet op Hillary? Volgens de Amerikaanse emeritus hoogleraar politieke filosofie Michael Waltzer is vrouwendiscriminatie speciaal omdat vrouwen, anders dan zwarten, joden, moslims, geen gezinseenheid met lotgenoten vormen.  Hun echtgenoot, zonen, broers vader behoren tot de groep van de "onderdrukker". Vrouwen vinden het daardoor moeilijker om in opstand te komen, en mannen vinden het moeilijker als ze dat doen. Mede daarom zijn vrouwen ondervertegenwoordigd zijn in de politiek en vinden we het doodnormaal dat de PvdA in Amsterdam noch Rotterdam ooit een vrouwelijke burgemeester heeft geleverd.

Vivienne Ming, die van man vrouw werd, rekende uit dat een vrouw in de VS een master titel moet hebben wil ze dezelfde loopbaan krijgen als een man met een bachelordiploma.  In Nederland zal het niet beter zijn gezien onze slechte positie op de glazen plafond index van the Economist.

Doordat we vooringenomen naar mannen en vrouwen kijken maken we niet optimaal gebruik van menselijk talent. Een veelgehoord argument tegen quota is dat de beste kandidaat het moet worden. Laat dat nu juist één van de beste argumenten vóór quota zijn.


Henriëtte Prast is hoogleraar gedragseconomie aan de Universiteit van Tilburg en lid van D66 voor de Eerste Kamer. Dit stuk is op 9 november verschenen in De Volkskrant. Zij schreef dit stuk, dat mede gebaseerd op haar hoofdstuk in het boek Redelijk Radicaal, op persoonlijke titel.