-

Dossier Zorg en Gezondheid

Sitskoorn en Gehring ontwikkelen app: train je brein na een hersentumor

Een behandeling van een hersentumor is ingrijpend. Vaak komt daar nog bij dat patiënten na de operatie last hebben van concentratie- en geheugenproblemen. Die problemen kunnen erger worden als de hersenen niet fit gehouden worden.

En dat is vaak het geval, blijkt uit onderzoek van hoogleraar Klinische Neuropsychologie Margriet Sitskoorn en post-doc onderzoeker Karin Gehring van Tilburg University (dept. Cognitive Neuropsychology). Zij onderzoeken hoe hersentumorpatiënten hun brein kunnen trainen met behulp van evidence-based revalidatieprogramma in de vorm van de app ReMIND op een iPad.

Welke klachten hebben deze patiënten?

Margriet: “Soms moet er na de diagnose van een hersentumor geopereerd worden. Zo’n hersenoperatie is heel ingrijpend en emotioneel. Voor de operatie zien we klachten als aandachtstoornissen, vermoeidheid, geheugenproblemen, plannen gaat moeilijk. Na de operatie gaat het soms beter, soms slechter, maar veel patiënten behouden toch cognitieve stoornissen.”

Hoe worden deze patiënten begeleid?

Margriet: “We proberen die cognitieve stoornissen op een vrij unieke manier te revalideren. Samen met onderzoeker Karin Gehring en in samenwerking met het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis (ETZ) in Tilburg, o.l.v. de neurochirurgie daar met Geert-Jan Rutten, hebben we dat onderzocht. Eerder hadden Karin en ik een programma ontwikkeld en getest waarbij patiënten werden getraind met een begeleider ernaast. Allemaal zeer arbeidsintensief. Dus zochten we naar een manier om dat sneller te doen en op grotere schaal. Zo ontstond een app die binnenkort beschikbaar komt, maar we doen daar nu al onderzoek mee. We hebben over het oorspronkelijke trainingsprogramma veel gepubliceerd en er ook prijzen mee gewonnen.”

Dus het trainen van je hersenen werkt!

Margriet: “Inderdaad. De hersenen hebben het vermogen om zich aan te passen. Dat heet neuroplasticiteit. In de hersenen worden voortdurend nieuwe verbindingen aangemaakt. Met die cognitieve revalidatie kun je ingrijpen in de hersenen. Daarbij wordt gebruik gemaakt van twee principes: het hertrainen van bepaalde functies en functies aanspreken die nog wel intact zijn. Dat gebeurt via spelletjes op de computer, bijvoorbeeld een waarbij het lijkt alsof je een auto bestuurt. Je rijdt over een snelweg en krijgt allerlei borden te zien met opdrachten. Daarmee train je aandacht. Een stap verder moet je metertjes in de gaten houden, waardoor je die aandacht moet verdelen. Dat is vaak problematisch bij patiënten. We zien dat dit programma effect heeft en willen het nu met een app beschikbaar maken voor een grotere groep. We onderzoeken nu of die app ook hetzelfde resultaat oplevert. We hopen natuurlijk op een beter effect.”

Karin: “Het unieke van deze app is dat er, naast een game, ook strategieën aangeboden worden waarmee in het dagelijks leven geoefend kan worden. Op die manier leren patiënten hun intacte vaardigheden beter in te zetten om de minder goede vaardigheden te compenseren. Deze vorm van revalidatie zie je verder nooit in andere apps of software. Bovendien is dit het eerste programma dat specifiek voor hersentumorpatiënten ontwikkeld is.“

Kunnen patiënten dit programma ook thuis oefenen?

Margriet: “Dat kan, zodat men niet iedere keer op pad moet. De mogelijkheid is ingebouwd dat een mantelzorger of familielid de patiënt helpt. Er zitten knoppen op waarmee kan worden ingegrepen als het te moeilijk wordt. Het programma schaalt ook op naar het niveau van functioneren.”
Karin: “Verder is het programma zeer gebruiksvriendelijk ontwikkeld, zo zijn veel gebruikte termen bijvoorbeeld makkelijk op te zoeken in een begrippenlijst.”

Moet de patiënt kunnen gamen?

Margriet: “Nee, dat hoeft niet. We zagen wel dat veel ouderen nogal wat problemen hebben met een computer, muis en toetsenbord. Dat is best complex. Dat hebben we opgelost door met een iPad te werken, die eenvoudiger te bedienen is. Het is heel laagdrempelig gemaakt, dat is een extra voordeel van deze revalidatie. Er zijn instructies, filmpjes en je kunt eenvoudig teruggaan. Plus de data worden opgeslagen, ook bij ons, zodat we later de patiënt nog kunnen helpen. Wordt het te moeilijk dan kun je contact zoeken met die mantelzorger of met ons. Het is wel de bedoeling dat wij straks uit beeld verdwijnen en ook die data niet meer krijgen.”

Is dat programma ook geschikt voor andere patiënten, of wellicht voor gezonde mensen?

Margriet: “Ja. Deze app is in eerste instantie ontwikkeld voor patiënten met een hersentumor, maar het idee is om hem later ook in te zetten voor patiënten die een hersenbloeding hebben gehad of voor mensen met een vorm van beginnende dementie.”

Karin: “We hebben de app ook in het Engels ontwikkeld. Op dit moment testen we de Engelstalige versie van de app bij hersentumorpatiënten in een pilot in San Francisco, waarna de werking van de app mogelijk ook in een grotere studie onderzocht kan worden.”

Margriet: “En uiteindelijk willen we ook preventief gaan trainen. Wanneer je de hersenen cognitief blijft uitdagen, werkt dat preventief tegen verval.”


App ReMIND

Er is van alle kanten belangstelling voor de app ReMIND. Naast dat de app beschikbaar komt in de appstore, wordt samen met Tilburg University Ventures onderzocht hoe de app verder op de markt gezet kan worden.

De ontwikkeling van de app ReMIND werd mogelijk gemaakt door het Innovatiefonds Zorgverzekeraars, Stichting ’t Hoofdgerecht en CbusinesZ en gebeurde in samenwerking met Petra Hoogendoorn, partner van een hersentumorpatiënt. Onderzoek naar de app wordt uitgevoerd door promovenda Sophie van der Linden in het Elisabeth-TweeSteden ziekenhuis met TopZorg-financiering van ZonMw. Binnenkort is meer informatie te vinden via de website www.remind-app.nl.


Dit artikel is mede gebaseerd op een radio-uitzending van EenVandaag op 15 december 2016. Beluister de gehele uitzending


Op de foto: Margriet Sitskoorn (l) en Karin Gehring (r) tijdens de radiouitzending.