Naar een index van Maatschappelijk Ondernemen in Nederland
Projectbeschrijving
Maatschappelijk ondernemen is in. Veel bedrijven besteden aandacht aan waarden zoals integriteit en ontwikkelen gedragscodes om verantwoord handelen te bevorderen. Bedrijven vinden het in toenemende mate belangrijk om zich als 'corporate citizens' te gedragen. Een achterliggend motief is dat maatschappelijk verantwoord ondernemen zich terugbetaalt op de lange termijn. Dit besef van win-win situaties verandert de aard van de bedrijfsvoering. Het win-win perspectief is echter niet de enige wijze waarop de relatie tussen winst en het leveren van een bijdrage aan maatschappelijk problemen kan worden geïnterpreteerd. Soms is er sprake van conflicterende belangen en zijn de kosten van het internaliseren van de maatschappelijke effecten voor de onderneming groter dan de opbrengsten. In dat geval zal een bedrijf geen prikkel hebben om maatschappelijk verantwoord te ondernemen en kunnen kiezen voor een strategie waarbij de maatschappelijke kosten van het bedrijf worden afgewenteld op andere partijen. In dergelijke situaties rijst de vraag in hoeverre de overheid de mogelijkheid heeft om de prikkels tot maatschappelijk ondernemen te versterken. Alhoewel de overheid in veel gevallen de mogelijkheid heeft om door regelgeving en een daaraan gekoppelde sanctiestructuur het gewenste gedrag af te dwingen, is dat niet in alle gevallen mogelijk of efficiënt. Zo concludeert de SER in haar rapport 'De winst van waarden' dat een verdergaande vorm van wetgeving die maatschappelijke verantwoord ondernemen afdwingt op dit moment contra-productief is, omdat dit de tendens van ondernemingen om zelf verantwoordelijkheid te nemen kan verminderen. De diversiteit van de factoren waar verschillende ondernemingen rekening mee dienen te houden is dermate groot, dat deze moeilijk via wetgeving is te reguleren. Een andere mogelijkheid om de prikkels tot maatschappelijk ondernemen te vergroten is door benchmarking, waarbij de bijdrage aan maatschappelijk verantwoord ondernemen van verschillende ondernemingen wordt vergeleken met behulp van een index die verschillende componenten van maatschappelijk verantwoord ondernemen bevat. De publicatie van een dergelijke index vergroot de transparantie van het ondernemen en versterkt het reputatiemechanisme, waardoor ondernemingen die goed presteren een zeker concurrentievoordeel behalen. Dit biedt ondernemingen een extra prikkel om maatschappelijk ondernemen te integreren in hun strategie.
Onderzoek
Dit onderzoek beoogt een theoretisch verantwoorde en praktisch toepasbare index voor maatschappelijk ondernemen te ontwikkelen. Het onderzoek zal
- zich richten op de creatie van waarden door ondernemingen zowel op economisch, sociaal als ecologisch gebied
- aandacht schenken aan nationale en internationale aspecten van maatschappelijk ondernemen
- de draagkracht voor de index bevorderen door zowel de visie van ondernemingen en hun vertegenwoordigende organisaties als de visie van externe stakeholders op het belang van verschillende aspecten van maatschappelijk ondernemen in het onderzoek te betrekken en door te onderzoeken in hoeverre er sprake is van convergentie tussen beide visies
- zich beperken tot enkele bedrijfstakken, zodat de resultaten van de pilot studie op korte termijn beschikbaar komen.
Doelen
Het onderzoek kent vier doelen:
- het expliciteren van maatschappelijke verantwoordelijkheid in een raamwerk met meetbare en objectiveerbare factoren
- nagaan in hoeverre opinies van interne en externe stakeholders ten aanzien van het belang van verschillende aspecten van maatschappelijk ondernemen verschillen
- het ontwikkelen van een data-bank die als bron kan dienen voor verder wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen maatschappelijk ondernemen en andere factoren
- benchmarking als middel voor regulering en verhoging van de transparantie op het gebied van maatschappelijk ondernemen
Het onderzoek bestaat uit een literatuur-onderzoek naar bestaande indexen voor maatschappelijk ondernemen. Op basis van dit literatuur-onderzoek wordt een definitie van de index ontworpen en een onderzoeksmethode ontwikkeld om de informatie die benodigd is te verzamelen. In een pilot-studie wordt deze index toegepast op 40 Nederlandse bedrijven. De resultaten van de pilot-studie zullen worden gepresenteerd op een conferentie, waarbij enkele experts op het gebied van bedrijfsethiek zal worden gevraagd om commentaar ten aanzien van methodologische aspecten. De veertig bedrijven zullen worden geselecteerd uit een viertal verschillende sectoren van de economie.
Tijdspad
Het onderzoek is aangevangen in januari 2002 en zal eind 2002 worden afgesloten in de vorm van een rapport waarin de resultaten en de methode van benchmarking worden verantwoord.
Eindrapportage
De eindrapportage is voor u beschikbaar in pdf-formaat.
Onderzoekers
Het onderzoek wordt uitgevoerd door
Publicaties
Graafland J.J. en S. Eijffinger, Corporate social responsibility of Dutch companies: Benchmarking, transparency and robustness, De Economist, Vol. 152, no.3, pp. 1-24
Graafland J.J. en S. Eijffinger en H. Smid, Benchmarking of corporate social responsibility: Methodological problems and robustness, Journal of Business Ethics, 53, nr. 1-2, pp. 137-52
Global / English