Nieuws en agenda

Interview: 'Ik gebruik AI om de mens te begrijpen’

In het atrium van het JADS-gebouw in ’s-Hertogenbosch, het hart van het data science onderzoek en onderwijs van Tilburg University en TU Eindhoven, legt Eric Postma uit waar zijn fascinatie voor artificiële intelligentie (AI) vandaan komt. Hoe toepasselijk deze locatie is, blijkt al snel tijdens het gesprek. Zonder data geen AI, zoveel is wel duidelijk. En zonder de mens geen AI. Voor Eric staat de mens centraal, en dat is op zijn zachts gezegd opmerkelijk voor een hoogleraar AI. ‘Maar het past wel helemaal bij de unieke identiteit en toekomst van Tilburg University.’

eric postma 445

Fotografie: Gerdien Wolthaus Paauw

Interview met professor Artificial Intelligence, Eric Postma, door Annemeike Tan

Waar komt jouw fascinatie voor AI vandaan?

"Ik ben begonnen met de studie natuurkunde, maar de studie gaf me geen antwoord op mijn zoektocht. Ik ben toen overgestapt naar een nieuwe opleiding binnen de psychologie: Cognitive Science. En dat was een schot in de roos. Daarnaast heb ik informaticavakken en vakken op het gebied van de neurowetenschappen gevolgd, en zo ben ik doorgegroeid naar de AI, waar ik ook in gepromoveerd ben. Maar de drijvende kracht is bij mij altijd het menselijk brein geweest. Als ik heel eerlijk ben vind ik de computer een interessant instrument, niet als een op zichzelf staande machine, maar als een middel om de mens en het menselijk brein te begrijpen. Daarvoor moet je ook kijken naar de plaats van de mens in de omgeving. En dat heeft met cultuur te maken, met de samenleving. Om de computer bepaalde menselijke vaardigheden te leren, moet je de mens beter begrijpen. Veel AI onheilsprofeten zoals Elon Musk hebben geen benul van de complexiteit van menselijke intelligentie."

De nieuwe technologieën hebben ook een keerzijde. Ik denk dan aan ‘fake news’ en alle berichtgeving rond Trump en de Brexit. Laat je de ethische vragen aan de filosofen over of zie je daar voor jezelf ook een rol in weggelegd?

"Ik beschouw het zeker tot mijn verantwoordelijkheid om mensen te wijzen op de impact die AI heeft op de samenleving. Dat heeft te maken met hoe mensen ermee interacteren. Fake news is van alle tijden, maar het wordt nu door machines enorm versterkt. Als samenleving moeten we iets aan die uitwassen doen. Het businessmodel van Google en Facebook is er volledig op gericht om ons gedrag te sturen. Hun automatisch lerende algoritmen proberen ons klikgedrag te sturen. In de nabije toekomst communiceren we wellicht met een vriendelijk virtueel mensachtig gezicht op het scherm. Door onze gevoeligheid voor subtiele sociale signalen, zoals een glimlach ga je het gezicht als je virtuele vriend beschouwen, iemand aan wie je vragen stelt. Maar als het aan de grote technologiebedrijven ligt, zal dat vriendelijke gezicht jouw gedrag in de gewenste richting trachten te bewegen om producten te kopen. Dat is ons niet vreemd, want dat gebeurt nu ook als je in de winkel geholpen wordt, maar het door de computer-gegenereerde gezicht manipuleert ons op basis van een automatisch lerend algoritme dat aankoopgedrag stimuleert en zelfs onze mening kan beïnvloeden. Mensen moeten zich daar wel bewust van zijn. Ik wil de mensen laten zien hoe het mechanisme werkt.

AI kan ironisch genoeg ook een antwoord bieden op de negatieve kant van AI. Daar zijn mensen in onze groep mee bezig: AI kan bijvoorbeeld ingezet worden om de privacy te bewaren."

Kun je iets vertellen over je huidige onderzoek?

"Op dit moment hou ik me vooral bezig met de werking van de techniek die verantwoordelijk is voor de huidige AI revolutie: deep learning. Met deze techniek kun je een computer trainen op bijvoorbeeld het herkennen van objecten en patronen, of een computer laten voorspellen of mensen een lening krijgen, maar het is heel lastig om uit te leggen hoe de computer tot een voorspelling komt. Eigenlijk is dit ook het geval bij mensen: zij nemen beslissingen en moeten dan ook uitleggen waarom ze die nemen. Vaak is de uitleg een reconstructie die overtuigt, in plaats van een uitleg die feitelijk juist is. Mensen weten vaak niet waarom ze een beslissing nemen. Bij deep learning draait het om een heel ingewikkelde, wiskundige formule, en die moet je op een of andere manier vertalen op een manier die mensen begrijpen.
De toepasbaarheid van deep learning is oneindig. De komende 10 jaar zullen we dit aan allerlei toepassingen zien. Denk aan automatische spraakherkenning, herkenning van emotie, tekstanalyse, schilderijen herkennen, exoplaneten herkennen, huidkanker of borstkanker herkennen. In alle gevallen waar veel data beschikbaar is, kun je systemen trainen om patronen te herkennen.

Ik werk heel veel samen met bedrijven en overheden. In het kader van Mind Labs, gehuisvest in het Deprez gebouw naast het Centraal Station, werkt ons departement onder leiding van mijn collega Max Louwerse samen met nationale en internationale bedrijven. Binnen JADS werk ik samen met KPN. Dat gaat vooral over de transparantie van algoritmen."

Een hoogleraar AI verwacht je eerder op een technische universiteit. Ben je toch op je plek in Tilburg?

"Tilburg heeft als universiteit van mens- en maatschappijwetenschappen een uniek profiel, maar moet met haar tijd meegaan. Juist in een samenleving die in een rap tempo digitaliseert, kan zij het verschil maken door strategisch het technisch profiel te versterken en de kloof overbruggen tussen de menswetenschappen en de technische wetenschappen. Om die reden hebben wij de opleiding Cognitive Science & AI opgezet en coördineren wij de Data Science for Society master. Het is een goede zaak dat Tilburg University participeert en investeert in initiatieven zoals JADS 's-Hertogenbosch en in Mind Labs. En aangezien het er mij primair om gaat om met AI de mens te begrijpen, zit ik hier op de goede plek."