News and events Tilburg University

In memoriam Jan Blommaert

Gepubliceerd: 08 januari 2021 Laatst bijgewerkt: 12 januari 2021

Met grote droefheid hebben we kennisgenomen van het bericht dat Jan Blommaert in de vroege ochtend van 7 januari 2021 is overleden. Hij werd 59 jaar. Het mailtje dat hij ons afgelopen maart stuurde, was kort en bondig: “Makkers, het ziet ernaar uit dat ik terminale kanker heb. Meer nieuws weldra.” Een behandelingsperiode van tien maanden met ups en downs volgde en al die tijd hield Jan ons op de hoogte via berichten op sociale media, interviews, en zelfs een gepubliceerd verslag van wat hij belangrijk vond in zijn leven als wetenschapper.

 Jan Blommaert

Hij maakte goed gebruik van de tijd die hem restte door ons te bombarderen, zoals hij het zelf noemde, met korte YouTube videoclips waarin hij werk-in-uitvoering besprak en ons uitdaagde verder te gaan waar hij moest stoppen. Deze video’s laten duidelijk zien hoe enorm groot Jans invloed was op het gebied van de sociolinguïstiek.

Hij introduceerde een lange lijst aan begrippen die in hoge mate hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van een totaal nieuw perspectief in de studie van taal in de samenleving. Hij noemde de begrippen die hij voorstelde vaak “concepten op zoek naar inhoud”. Dat klinkt misschien als een grap en hij zei het ook met een glimlach, maar tegelijkertijd laat het zien hoe Jan werkte. Hij bedacht of behandelde concepten als discourse, voice, repertoire, ideology, scale, indexicality, superdiversity, chronotopicity, interaction, accent, supervernacular, ethnographic linguistic landscaping, grassroots literacy, genre, intertextuality, framing, multimodality en online-offline nexus – om er maar een paar te noemen –, gaf een aanzet tot de uitwerking ervan maar liet altijd ruimte voor anderen om met zijn ideeën verder aan de slag te gaan, ze uit te bouwen, aan te nemen of te verwerpen. “It’s good to remember,” zei hij in zijn laatste interview op YouTube, “that the moment you read something, in view of your article or book, that article or book is no longer like single authored, it’s collective, it’s made by you and by the author of the book or article you were reading.”

Jan Blommaert werd in 1961 geboren in het Belgische Dendermonde en groeide op in Brussel. In 1989 behaalde hij zijn doctoraat in de Afrikaanse filologie en geschiedenis aan de Universiteit van Gent, waar hij ook van 1997 tot 2005 hoogleraar Afrikaanse taalkunde en sociolinguïstiek was. Hij ging daarna naar het Institute of Education, University of London, als hoogleraar Languages in education. In 2007 werd hij benoemd tot hoogleraar Taal, cultuur en globalisering bij het Departement Cultuurwetenschappen aan de School of Humanities and Digital Sciences van Tilburg University, waar hij in 2008 algemeen directeur werd van Babylon, het Centrum voor de Studie van Superdiversiteit. Daarnaast vervulde hij gasthoogleraarschappen aan de Gerhard-Mercator Universität in Duisburg, de University of Pretoria, University of Chicago, University of Jyväskylä, Beijing Language and Culture University, Hellenic American University, en University of the Western Cape.

Hij gaf tientallen keynotes, presenteerde talloze papers en organiseerde en leidde workshops en colloquia tijdens conferenties over de hele wereld. Hij was lid van redacties en redactieraden van veel internationale academische tijdschriften en boekenreeksen. Hij schreef zo’n twintig boeken, zowel wetenschappelijke als voor een groter publiek, publiceerde honderden artikelen in wetenschappelijke tijdschriften maar steeds meer ook via online media zoals zijn website en Diggit Magazine, het online tijdschrift van het Departement Cultuurwetenschappen waarvan hij in 2015 medeoprichter was.

Tussen 2005 en 2010 schreef Jan drie boeken die ik hem wel eens een trilogie heb horen noemen: Discourse (2005), Grassroots Literacy (2008) en The Sociolinguistics of Globalization (2010). Deze boeken hebben ons vakgebied fundamenteel veranderd van een sociolinguïstiek van stabiliteit naar een sociolinguïstiek van mobiliteit, een sociolinguïstiek die zich bezighoudt met de complexe consequenties van globalisering en superdiversiteit voor taal, cultuur en maatschappij. Bij het onderzoek van deze complexiteit stelde Jan een handelingsperspectief voor, dat wil zeggen uit te gaan van de data of uitingen geproduceerd in echte interacties, te proberen aan die uitingen betekenis te hechten en ze te begrijpen, om zo uiteindelijk stem te kunnen geven aan de mensen van wie die uitingen afkomstig zijn – mensen in de marge, onderdrukten, immigranten, vluchtelingen, minderheden, slachtoffers van (institutioneel) racisme.

In de afgelopen jaren voegde Jan een nieuw perspectief toe aan zijn werk: de online-offline nexus. Titels as Durkheim and the Internet (2018) en Online with Garfinkel (2019) getuigen van deze nieuwe focus. Op basis van hedendaagse sociolinguïstische inzichten ontwikkelde hij een nieuwe sociologische verbeelding en onderzocht hij, hoe mensen online handelen en betekenis produceren en wat daarvan de gevolgen zijn voor onze sociale praktijken offline. Dit online perspectief werd ontwikkeld in samenwerking met collega’s en promovendi die vanaf 2016 proefschriften schreven over een groot aantal uiteenlopende aspecten van wat mensen online doen met taal en cultuur.

Jans onderzoek naar de online-offline nexus was duidelijk verbonden met zijn onderwijs. Op de eerste plaats aan Bachelor- en Masterstudenten van de opleiding Online Culture van het Departement Cultuurwetenschappen aan Tilburg University maar ook aan een indrukwekkend aantal promovendi van over de hele wereld. Hij was een toegewijd docent, die zijn studenten altijd serieus nam, erin slaagde hun nieuwsgierigheid, belangstelling en enthousiasme te wekken en hen zover kreeg net die extra stap te zetten om te achterhalen wat het nou precies is, dat mensen doen met taal en cultuur in communicatieve interacties en ontmoetingen online en offline. Hoewel hij een internationaal gerenommeerd en gevierd wetenschapper was met een overvolle agenda, vond of maakte hij altijd tijd om met zijn studenten te praten over dingen die zij belangrijk vonden.

Maar meer nog dan een docent, was Jan volgens mij een schrijver. Hij vertelde me eens dat hij probeerde om elke dag wat tijd vrij te maken om te schrijven, vroeg in de ochtend voordat het dagelijkse werk zijn aandacht opeiste, laat in de avond, of in vele gestolen uren tijdens vakanties. Ik denk dat Jan in het schrijven zijn belangrijkste raison d’être vond, de uiteindelijke vervulling van zijn wens, zijn vaak nog niet uitontwikkelde gedachten en ideeën te delen en zijn lezers uit te dagen deze te bespreken, aan te vullen, te verwerpen of uit te breiden, met een veelheid aan (openbaar toegankelijke) collectief geproduceerde teksten als resultaat.

Jan was een internationaal zwaargewicht, sociaal activist en publiek intellectueel en tegelijkertijd een goede, betrokken, solidaire en eerlijke collega, altijd bereid om te helpen, advies te geven en samen te werken maar ook altijd bereid om – gevraagd en ongevraagd – zijn vragen, twijfels en kritiek in te brengen. Hij zal heel erg worden gemist door iedereen die hem persoonlijk heeft gekend – ik zal met heimwee terugdenken aan onze dwaze SMS interacties tijdens wedstrijden van het Nederlands of Belgisch elftal, zijn last-minute appjes dat hij wat aan de late kant zou zijn voor een overleg vanwege files of een vertraagde trein, de regelmatige Academia en ResearchGate e-mails met de boodschap ‘Jan Blommaert has published an article’, zijn ‘we moeten even praten’-uitnodigingen om even samen te zitten met een kop koffie en de wereld te verbeteren, onze gezamenlijke reizen naar China, zijn scherpzinnigheid en jongensachtige gevoel voor humor. Hij zal ook voortleven in de herinnering van velen, die nooit het voorrecht hebben gehad hem persoonlijk te ontmoeten, maar die hem kennen of zullen leren kennen door zijn geschriften.

Onze gedachten zijn bij zijn vrouw Pika en zijn zoons Frederik en Alexander, die hem natuurlijk het allermeest zullen missen.

 

Condoleance.nl

 

Sjaak Kroon

Departement Cultuurwetenschappen

School of Humanities and Digital Sciences

Tilburg University