Nieuws en agenda

In memoriam prof. dr. D.B.J. Schouten door Ad Kolnaar

Op 3 februari overleed op 95-jarige leeftijd Dick Schouten. Hij was één van de meest markante hoogleraren van de Tilburgse universiteit. Met zijn persoonlijke en originele aanpak drukte hij een zwaar stempel op de economische wetenschapsbeoefening.

Dick Schouten (DéBéJé in den lande) promoveerde in 1950 op het proefschrift “De overheidsfinanciën in de volkshuishouding”. In hetzelfde jaar werd hij lector aan onze universiteit, toen nog KEH. Vier jaar later volgde zijn benoeming tot hoogleraar Algemene Leer en Geschiedenis van de Economie als opvolger van oprichter Prof. M. Cobbenhagen. Hij verwierf een eredoctoraat aan de universiteit van Gent, ontving de Piersonpenning voor zijn wetenschappelijk werk, was lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, erelid van de Vereniging voor de Staathuishoudkunde en werd benoemd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau. Hij trad vele keren op als promotor. In 1988 ging hij met emeritaat.

Schouten profileerde zich als macro-econoom. De macro-economie is het terrein bij uitstek om de verschillende onderdelen uit de economische wetenschap (conjunctuurtheorie, structuurtheorie, monetaire theorie, kapitaaltheorie etc.) samen te brengen, te integreren in één theorie. Die integratie is kenmerkend voor zijn wetenschappelijk onderzoek. Gegeven de vele samenhangen in de economie is voorts de modelbouw in zijn visie onmisbaar. Daarmee brak hij met de traditie van de verbale economiebeoefening, die zeker bij zijn benoeming nog overheerste.

Schouten was een scherp analyticus met een buitengewoon creatieve geest.  Zo wordt in zijn boek “Exacte Economie” uit 1957 de  zienswijze van vijf bekende economisten op indrukwekkende wijze tot de kern terug gebracht. Het is in de geschiedenis van het economisch denken een uniek werk. Ook de vele latere geschriften getuigen van deze talenten, waarmee hij alom respect afdwong.

Ze  stelden hem eveneens in staat steeds opnieuw de meest knellende punten in de Nederlandse actualiteit op te sporen. Gegeven die diagnose volgden daarna vele concrete  aanbevelingen over het te voeren beleid. Het maakte hem tot een zeer gewaardeerd lid van de SER.


In zijn beleidsaanbevelingen benadrukte hij de noodzakelijke en onmisbare coördinatie van de belangrijkste economisch-politieke instrumenten: de budgetpolitiek van de overheid, de monetaire politiek van de centrale bank en de loonpolitiek van de sociale partners. De SER als overlegorgaan is de aangewezen instantie om die coördinatie tot stand te brengen. Het bekende “Plan Schouten” steunde op deze pijlers.

Een belangrijk onderzoeksthema in zijn werk is de dynamiek van het kapitalisme. De verhouding tussen markt en macht in de economische ontwikkeling staat daarbij centraal. Overmacht van een afzonderlijke economische partij en daarmee ongebalanceerde verhoudingen leiden welhaast altijd tot ongewenste economische resultaten.  Een theoretische conclusie die volledig in lijn is met de praktische aanbeveling van de noodzakelijke coördinatie in de economische politiek. 

Dick Schouten was een aimabel man. Als zijn optreden al eens korzelig was volgde daarop later veelal  een ontwapenende verontschuldiging. In zijn colleges trachtte hij de studenten mee te nemen in een denkproces. Aan het verkondigen van vermeende standaardkennis uit handboeken had hij zeer het land: dat was het academisch onderwijs onwaardig, belemmerde het leren nadenken.

Hij was en bleef tot het eind vervuld van onvrede over de feitelijke gang van zaken in de economie en de economische politiek, alle pogingen tot synthese en goede aanbevelingen ten spijt. Begrijpelijk, want zijn inzet als wetenschappelijk econoom was aan de hand van verworven inzichten  het  menselijk welzijn te verhogen en minimaal onnodig leed in de vorm van armoe en werkloosheid  te voorkomen. Hopelijk heeft hij thans rust en vrede gevonden.