Nieuws en agenda

Nostalgie helpt ons om te gaan met grote maatschappelijke veranderingen

PERSBERICHT 14 juni 2018- Nostalgie, het idealiseren van het verleden, helpt ons om in jachtige tijden om te gaan met grote maatschappelijke veranderingen als mondialisering en digitalisering. Nostalgie kan gezien worden als een reactie op een verlieservaring, vervreemding en ontheemding maar tegelijk ook als onderdeel van de moderniteit.

Dat betoogt Olivier Rieter in zijn proefschrift 'Het Patina van de tijd, vormen en functies van hedendaagse nostalgie en nostalgisering in Noord-Brabant', dat hij op vrijdag 15 juni verdedigt aan Tilburg University.

Rieter onderzoekt via voorbeelden uit Noord-Brabant hoe nostalgie in het heden functioneert. Daarmee legt hij achtergronden van culturele nostalgiserende uitingen bloot: hoe wordt een nostalgisch effect bewerkstelligd? Hoe en waarom wordt nostalgie in mensen opgeroepen? Een beroep doen op nostalgische gevoelens is, zo stelt Rieter, een compensatiestrategie voor een onvolkomen heden. Het moderne leven is complex en de compensatiestrategie dus ook.

Interdisciplinair

Nostalgie kent vele vormen en varianten en kan vanuit vele academische disciplines bestudeerd worden: van geschiedenis tot sociale wetenschappen, van filosofie tot neurowetenschap. Nostalgie bevindt zich op het snijvlak tussen al deze disciplines. Het patina van de tijd (oude elementen die door de tand des tijds hun schoonheid weten te behouden of nieuwe elementen waaraan de suggestie van de schoonheid van het verleden wordt gehecht) is een aanzet tot een interdisciplinair onderzoek over dit interessante maar bepaald niet eenduidige fenomeen.

Culturele uitingen in het Brabantse land

Rieter onderscheidt vier manieren van nostalgisch functioneren: herinneren, fantaseren, leven en representeren. Elke manier vereist zijn eigen onderzoeksmethode. In vier empirische hoofdstukken onderzoekt de promovendus culturele uitingen op hun retorische lading: wat zijn de bewust opgeroepen gevoelswaarden van deze ‘cultural tools’? Zo gaat hij in op fotoboeken, memoires, museumopstellingen en architectonische details. Het lied ‘Het leven is goed in m’n Brabantse land’ passeert de revue, maar ook de Efteling, de nieuwbouwwijk Brandevoort in Helmond, boeken over het verdwenen Rijke Roomse Leven, publicaties over Brabantse Heemkunde en de mythe van het Bourgondische Brabant.

Nostalgie opwekken

Nostalgie is niet iets dat je louter passief ondergaat, je kunt het actief bij jezelf of anderen oproepen. Nostalgie-onderzoek gaat over de raakvlakken tussen emotie en herinnering en tussen feiten en verzinsels.

Rieter onderscheidt de volgende methoden om nostalgie op te wekken:

  • het schrappen van elementen uit het verleden om tot de vermeende essentie te komen;
  • het toevoegen van aspecten om het verleden te ‘verbeteren’;
  • het vervormen of vertekenen van het verleden, waarbij het werkelijk herinnerde tot iets anders wordt gemaakt en
  • het hercontextualiseren van zaken van ‘vroeger’, bijvoorbeeld in een museum.

Het meest ‘nostalgiserend’ is een combinatie van voornoemde methoden.

Olivier Rieter (1975) is een Tilburgse historicus, tekstschrijver en literair recensent. Hij publiceerde over tal van culturele onderwerpen. Hij studeerde geschiedenis in Nijmegen en Taal- en cultuurstudies in Utrecht.

NOOT VOOR DE PERS

Olivier Rieter promoveert op 15 juni 2018 aan Tilburg University (aula, 14.00 uur) op zijn proefschrift getiteld Het patina van de tijd; vormen en functies van hedendaagse nostalgie en nostalgisering in Noord-Brabant. Promotoren: Prof. dr. Arnoud Jan Bijsterveld (Tilburg U) en dr. Albert Th. Van der Zeijden (Utrecht U). Contact en info: orieter@yahoo.com. Een recensie-exemplaar is aan te vragen via persvoorlichters@tilburguniversity.edu