Onderzoek Humanities

De onderzoekers van de Tilburg School of Humanities duiden de veranderingsprocessen in de hedendaagse samenleving op het gebied van communicatie en cultuur en analyseren de onderliggende morele en ethische vraagstukken.

Column: Wordt het niet eens tijd om het bijzonder onderwijs af te schaffen?

Bill Banning
Wat is er eigenlijk bijzonder aan bijzonder onderwijs? Critici menen dat je het beter kan weggooien. Bill Banning heeft echter een andere mening.


In de politiek is alles onzeker, maar de Nederlandse discussie heeft al een volle eeuw één constante factor: met de regelmaat van de klok wordt het bestaansrecht van het bijzonder onderwijs bestaansrecht betwijfeld. Concreter gezegd, de vraag of katholieke, protestants-christelijke, joodse, vrije en nu ook islamitische scholen niet moeten worden afgeschaft. Dit fenomeen speelt al sinds 1917, toen gelijkbekostiging van openbaar en bijzonder onderwijs een feit werd en in het befaamde artikel 23 van de Grondwet werd vastgelegd.

Opvallend hierbij is dat het bijzonder confessioneel onderwijs qua leerlingenaantallen niet alleen standhoudt, maar zelfs lijkt te groeien. Inmiddels zit een groot deel van alle leerlingen op deze scholen (ruim 60%). Een wonderlijk gegeven in deze tijd van ontkerkelijking en een doorn in het oog van de anti-confessionele denkers. Wat van deze ontwikkeling te denken?

Het zou kunnen zijn, zoals soms beweerd wordt, dat ouders/verzorgers niet doorhebben dat hun kinderen ernstig geestelijk gevaar lopen op dit soort scholen. Worden ze daar niet mono-religieus opgevoed en zo geïndoctrineerd en dom gehouden? Zouden leerlingen op katholieke scholen nog de Catechismus uit hun hoofd moeten leren en zouden ze op protestantse scholen alleen de Bijbel opdreunen en psalmen zingen? Eerlijk gezegd kan ik me niet voorstellen dat het merendeel van de ouders zo dom of naïef is om een dergelijke indoctrinatie niet door te hebben. Bovendien lijkt me de Onderwijsinspectie streng genoeg om hiertegen op te treden, want indoctrinatie staat haaks op de pedagogische opdracht en op burgerschapsvorming.

Gelukkig brengt onderzoek hier duidelijkheid. Op de bijzondere scholen blijkt juist meer werk gemaakt te worden van de multiculturele en dus ook multireligieuze samenleving. Bovendien leert de praktijk dat er op katholieke en protestantse scholen percentueel minstens zoveel kinderen zitten met buitenlandse roots als op openbare scholen (qua absolute aantallen zelfs veel meer). De eigen katholieke dan wel christelijke achtergrond en de hoge mate van ouderbetrokkenheid blijken een positieve uitwerking te hebben op de kwaliteit van het onderwijs, ook inzake burgerschapsvorming. De meeste confessionele scholen maken aldus werk van de wens van onze voormalige staatssecretaris Sander Dekker, dat kinderen en jongeren andere culturen en religies beter leren begrijpen. Op die manier krijgen leerlingen meer kansen om zich te leren verplaatsen in anderen en om democratische waarden in te oefenen. Hetzelfde geldt overigens ook voor een onderwerp als seksuele diversiteit: het Inspectierapport 2016 vermeldt dat op christelijke scholen meer aandacht wordt besteed aan seksuele diversiteit en seksuele weerbaarheid dan op openbare scholen.

Toch begon ik even te twijfelen over mijn eigen lessen: Besteed ik zelf wel genoeg aandacht aan andersdenkenden? Aan niet-gelovige visies, aan islam, jodendom, hindoeïsme en boeddhisme? Maar terwijl ik bijna de Bijbel in de oud-papierbak gooide, brachten leerlingen me uitkomst. Deze sympathieke jongelui zeiden: Meneer, u laat zich toch niet gek maken door de eerste de beste criticus? U indoctrineert ons echt niet hoor, iedereen mag zijn mening geven en u behandelt alle levensvisies. Gesterkt ging ik door met de vergelijking van voedingsvoorschriften in de diverse levensbeschouwingen.

De katholieke school waar ik werk laat zien dat niet alleen cognitieve prestaties gewaardeerd worden. Ook sociaal-emotionele, culturele en spirituele zaken (van collega’s en leerlingen) worden erkend omdat ze ons helpen om waarachtig mens en medemens te worden. Onze school indoctrineert kinderen dus niet. Wel willen wij hen voorbereiden op de veelkleurige, ook multireligieuze samenleving van de toekomst. Kortom, een open katholiek benadering en burgerschapsvorming gaan goed samen. Confessioneel onderwijs is blijkbaar zo gek nog niet.

P.S.

Mijn havo-4 leerlingen applaudisseerden bij het vertellen van bovenstaande tekst (Mooi verhaal, meneer, klopt helemaal). Of zou ik hen al zo hebben geïndoctrineerd dat zij niet meer beter weten?

 

Dr. Bill Banning – theoloog en onderwijspedagoog, docent levensbeschouwing d’Oultremontcollege en identiteitsbegeleider katholieke basisscholen SCALA gemeente Heusden.