cobbenhagen center header image

Tilburg Cobbenhagen Center

Gedenkproject 'Vrijheid doorgeven'

Vrijheid doorgeven

Op 11 mei 2015 organiseerde de CoP Re-Member van het Tilburg Cobbenhagen Center een academische herdenking ter nagedachtenis aan professor Martinus Cobbenhagen en de (omgekomen) studenten in oorlogstijd. Deze herdenking markeerde het begin van het gedenkproject 'Vrijheid doorgeven' dat – inclusief voorbereidingsfase – een totale looptijd heeft van drie jaar en in 2017-2018 zal resulteren in:

  • de uitgave van een boek,
  • de ontwikkeling van een fysiek en digitaal monument (website) en
  • de productie van een tv-documentaire met educatieve component.

Dodenherdenking - 4 mei 2017

Boek ter nagedachtenis aan de in de WOII omgekomen studenten

We brengen in 2018 een wetenschappelijk, publieksgericht boek uit ter nagedachtenis aan de studenten van Tilburg University die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen door oorlogsgeweld of in het verzet, voorzien van interviews met familieleden en bekenden van deze oud-studenten en een inleiding over de werkzaamheden van Martinus Cobbenhagen en andere stafleden in en na bezettingstijd. Hiertoe zullen we (archief)onderzoek verrichten en een netwerk van direct betrokkenen aanleggen. In dit verband wordt intensief samengewerkt met het Regionaal Archief Tilburg.

TCC remember vrijheid boek1 TCC remember vrijheid boek2

De universiteit: meer dan een diplomafabriek

Voor Martinus Cobbenhagen, founding father van Tilburg University en inspiratiebron voor het Tilburg Cobbenhagen Center, bestond onderwijs niet alleen uit kennisoverdracht en het behalen van een diploma, maar ook uit de vorming van sociaal verantwoordelijke burgers. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft Martinus Cobbenhagen veel betekend voor het Tilburgse verzet. Hij maakte collegedictaten en voedselpakketten voor ondergedoken studenten, schreef bemoedigende brieven en pleitte voor zijn studenten bij Duitse autoriteiten.

'Een echt studentenleven was er niet: het was oorlog'

Een van Cobbenhagens oud-studenten, Frans Linders, kan over deze periode nog levendig vertellen. In 1941 begon hij zijn studie economie aan de Roomsch-katholieke Economische Hoogeschool in Tilburg. Het contact met studiegenoten beperkte zich in die tijd tot de collegebanken. 'Een echt studentenleven was er niet: het was oorlog', aldus Linders. Toch gingen de lessen aanvankelijk gewoon door, bijvoorbeeld die van professor Kaag: 'Een grote man die binnenkwam met een sigaar en enthousiast vertelde over de koersen op de beurs.'

'...die verklaring tekenen we niet, punt uit...'

Tijdens de oorlog moest een deel van de studenten in Tilburg onderduiken, een ander deel sloot zich aan bij het ondergronds verzet of werd gedwongen tewerkgesteld in Duitsland. Zo ook Linders: 'Wij moesten ons in het voorjaar van 1943 melden en van de bezetter een loyaliteitsverklaring tekenen.' Wie weigerde te tekenen, kreeg bericht dat hij naar Duitsland moest om in de oorlogsindustrie te werken en mocht geen colleges meer volgen. En wie weigerde naar Duitsland te gaan, riskeerde represaillemaatregelen tegen familieleden. Vanuit de Hoogeschool in Tilburg werd de studenten niets opgelegd, maar de studenten zaten op één lijn: 'Onderling hebben we gewoon besloten: die verklaring tekenen we niet, punt uit. Wat denken ze wel, die Moffen. We waren opstandig.'

Lees het volledige interview met Frans Linders

Vervolg zoektocht naar verzetsverhalen

Frans Linders is de enige nog levende van de groep studenten die in de oorlogsjaren in Dassel werd tewerkgesteld. Voor zover bekend stierven ten minste 22 van de 100 Tilburgse studenten tijdens bombardementen, verzetsactiviteiten, in concentratiekampen of aan de gevolgen van dwangarbeid. Hun namen en sterfdata staan deels op de houten gedenkplaquettes 'Pro Haereditate Patrum', die in mei 2015 een voorlopige plek kregen bij het borstbeeld van Martinus Cobbenhagen op de universiteitscampus, nabij de aula. Ruim honderd belangstellenden – waaronder familieleden van Martinus Cobbenhagen, nabestaanden van de in de Tweede Wereldoorlog omgekomen studenten, leden van de huidige universitaire gemeenschap, vertegenwoordigers van regionale herinneringscentra, erfgoedorganisaties en sponsoren – woonden deze academische herdenking bij.


Fysiek en digitaal monument

In het najaar van 2015 is het Tilburg Cobbenhagen Center, in samenwerking met de afdeling Alumni Relations & Development van Tilburg University, een crowdfunding campagne gestart. De opbrengsten van deze actie komen ten goede aan de ontwikkeling van een digitaal 'vrijheidsmonument'.

Het monument heeft de vorm van een website, die dient als virtuele gedenkplek voor de ten minste 22 Tilburgse studenten die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op het monument krijgen deze oud-studenten een verhaal en een gezicht, middels journalistieke portretten. Daarnaast is er ruimte voor bijdragen van studenten en medewerkers van nu. Het digitale monument wordt gekoppeld aan een meer traditionele gedachtenisplaats op de campus: een prachtige gedenkwand die onder meer voor nabestaanden van grote betekenis is. Klik hier voor meer informatie over de monumenten

Dodenherdenking 2017

Op 4 mei 2017 worden beide monumenten onthuld tijdens een herdenking, die plaatsvindt in de aula van de universiteit. Niet alleen in het programma van de herdenking, maar ook op het digitale monument, stellen we het thema Briefwisseling centraal. Voor iedere omgekomen student wordt er een journalistiek portret geschreven. Leden van de huidige universitaire gemeenschap zullen in briefvorm op deze verhalen reageren, vanuit de vraag: ‘Wat zou jij doen als….’? Probeer je te verplaatsen in de leefwereld van één van de studenten toen, laat zien hoe hun dilemma’s jou raken en hoe de keuzes die zij maakten jou inspireren.


TV-documentaire: 'Vrijheid doorgeven'

In de tv-documentaire 'Wat zou jij doen? Dilemma's van Tilburgse studenten in oorlogstijd' worden enkele van de verhaallijnen van de Tilburgse oud-studenten uitgewerkt. Voor de documentaire wordt in het najaar van 2017 zowel bij regionale als nationale omroepen zendtijd gevraagd.

TCC remember vrijheid tvdocu

De storyline in het script

Interviewfragmenten worden in de documentaire afgewisseld met shots van bijzondere locaties in de regio die herinneren aan de oorlog, het verzet en de bevrijding. De zoektocht van de onderzoekers die aan het gedenkproject verbonden zijn vormt de storyline in het script. Via de vondst van de houten gedenkplaquettes 'Pro Haereditate Patrum' en de academische herdenking die hieruit voortvloeide, zijn bijzondere contacten ontstaan met nabestaanden van de (omgekomen) oud-studenten en ontstaat er een persoonlijk portret van deze studenten, van wie aanvankelijk niet veel meer bekend was dan een naam en sterfdatum. De tv-documentaire laat zien wat het maatschappelijk engagement is van onderzoekers van Tilburg University en brengt in beeld hoezeer zij in het beoefenen van hun vak in de traditie staan van founding father Martinus Cobbenhagen.

Een webinar voor middelbare scholieren

De tv-documentaire heeft nadrukkelijk ook een educatieve component voor leerlingen op middelbare scholen in de regio: zij zijn de potentiële studenten van Tilburg University. Met verschillende scholen in de stad wordt overeengekomen de documentaire in klassikaal verband te tonen in het najaar van 2017, rond het 73-jarige jubileum van de bevrijding van Tilburg, We willen de première van de tv-documentaire combineren met
 een zogenoemd Webinar, waarbij het Tilburg Cobbenhagen Center vanuit een professionele opnamestudio aansluitend een interactief college verzorgt. Op deze manier draagt de documentaire op een geheel eigen wijze bij aan de meer klassieke herdenkingsinitiatieven die er in de nationale herdenkingsweek in de regio zijn.


Wil je aan het boek of de tv-documentaire bijdragen?

De financiering voor het fysiek en digitaal monument is rond. Om het boek en de tv-documentaire te kunnen realiseren is aanvullende subsidie nodig. We verkennen wat de subsidiemogelijkheden zijn bij de gemeente Tilburg, de provincie Noord-Brabant en bij andere regionale en nationale fondsen en stichtingen die zich richten op het thema oorlog en vrede; de actualisering van erfgoed tot doelstelling hebben; de maatschappelijke relevantie en educatieve component van projecten benadrukken en/of de interactie tussen geschiedenis en digitalisering (nieuwe media) tot speerpunt maken van beleid. Organisaties die zich inhoudelijk en/of financieel aan het gedenkproject willen verbinden, kunnen vrijblijvend contact opnemen met Dr. Liesbeth Hoeven (email: E.J.Hoeven@tilburguniversity.edu).