Tilburg Institute for Family Business

Waar social enterprises en familiebedrijven elkaar de hand reiken

Gepubliceerd: 03 augustus 2019 Laatst bijgewerkt: 03 september 2019

Waar social enterprises en familiebedrijven elkaar de hand reiken

Pjotr Anthoni & Mitra Tydeman

Sociaal-maatschappelijke betrokkenheid en duurzaamheid zijn enkele onderwerpen die een steeds belangrijkere rol spelen in de huidige Nederlandse samenleving. De social enterprise (SE), een nog relatief jonge en opkomende bedrijfsvorm in Nederland, is hier een exponent van.

SE, moeilijk te vangen in woorden

In de praktijk wordt niet altijd een eenduidige definitie gehanteerd voor het begrip SE. Een constante in vrijwel alle veelgebruikte definities is dat een SE een unieke mix is van een commerciële onderneming en een filantropische instelling. Hierbij staat het realiseren van sociaal-maatschappelijke impact voorop, maar de sociale ondernemer moet tegelijkertijd ook een goede boterham kunnen verdienen. Een ander kenmerk van SE is dat het een beweging is die vanuit de ondernemers zelf ontstaan is, zonder stimulerende overheidsbemoeienis. Ondernemers van deze bedrijven hebben daardoor een gedrevenheid, passie en intrinsieke motivatie om innovatief en op creatieve wijze bij te dragen aan een betere wereld. Daarvoor zijn ze ook bereid samen te werken, zoals het delen van kennis met concurrenten, juist om de beweging en impact te vergroten.

SE’s en familiebedrijven: twee soorten van hetzelfde genus?

Recent heeft PwC een onderzoek uitgevoerd naar de ontwikkeling van SE’s in Nederland waarvoor ruim 40 stakeholders zijn geïnterviewd. Verrassend is dat een aanzienlijk aantal van hen te kennen gaf dat familiebedrijven vaak net zo werken als SE’s. In sommige gevallen past het bedrijf de sociaal-maatschappelijke impact op bepaalde vlakken toe en soms is het familiebedrijf zelfs feitelijk een SE.  In diezelfde interviews is echter opvallend genoeg iedere keer ook aangegeven dat familiebedrijven zich zelden tot nooit een SE zullen noemen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat het zijn van een familiebedrijf al een dermate sterke identiteit biedt dat er weinig ruimte of behoefte is voor een andere, aanvullende identiteit.

Er bestaan verschillende raakvlakken tussen familiebedrijven en SE’s, zowel in de zin dat ze met elkaar in aanraking komen als dat ze overeenkomende kenmerken hebben. Enkele voorbeelden van deze raakvlakken zijn dat ook familiebedrijven sociale belangen behartigen, zoals de bijzondere band die deze bedrijven vaak hebben met werknemers, cliënten en leveranciers. Die hogere sociale betrokkenheid vind je - per definitie - ook terug bij SE’s. Daarnaast spelen bij familiebedrijven, net als bij SE’s, ook andere belangen dan de financiële doelstellingen mee die minstens zo belangrijk zijn. Bijvoorbeeld de positie en de rol van de familieleden, de continuïteit van het bedrijf en veelal ook het welzijn van de werknemers. Er is echter nog weinig onderzoek gedaan naar deze raakvlakken en de precieze impact die deze raakvlakken teweeg (kunnen) brengen.

Inspiratiebron voor familiebedrijven

Naast deze raakvlakken kunnen familiebedrijven een direct belang hebben bij SE’s. Zo zijn er relatief veel startende sociale ondernemingen die over het algemeen, naast sociaal betrokken, innovatief en sterk technologisch gedreven zijn. Voor het familiebedrijf kan het zinvol zijn om daarvan te leren. Verder kan een samenwerking met een SE het familiebedrijf aantrekkelijker maken voor zijn werknemers vanwege de uitdaging en inspiratie die sociaal ondernemen met zich brengt.

Uit al het bovenstaande blijkt dat familiebedrijven en SE’s op het eerste gezicht twee verschillende bedrijfstypen zijn, maar in de praktijk opvallend veel van elkaar weg hebben en met elkaar te maken hebben. Gezien de sociaal-maatschappelijke impact die SE’s hebben op de maatschappij en het belang dat familiebedrijven kunnen hebben bij de SE’s, verdienen de raakvlakken tussen familiebedrijven en SE’s in de toekomst beslist nader onderzoek.

Lees meer hierover in de publicatie van Pjotr Anthoni, Maiko van Bakel en Mitra Tydeman: 'De social (family) enterprise' verschenen in het vakblad FamilieZaken 2018/-8.