News and events Tilburg University

Themaochtend ‘Over grenzen’: open gesprek over zelfbeschadiging

Gepubliceerd: 14 november 2019 Laatst bijgewerkt: 21 november 2019

Contact maken, oprechte aandacht en vertrouwen hebben; het zijn kernwoorden tijdens de themaochtend ‘Over grenzen’, over zelfbeschadiging bij mensen met een verstandelijke beperking.

De Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (Tranzo, Tilburg University) nodigde op vrijdag 8 november twee experts uit om te komen spreken over dit thema. ‘We moeten ons realiseren wat zelfbeschadiging is: een teken van onderliggend lijden.’ Ook presenteerde prof. dr. Petri Embregts de VerbanXdoos, een nieuw praktijkproduct van de Academische Werkplaats dat begeleiders helpt bij het stapsgewijs in kaart brengen van zelfbeschadigend gedrag van mensen met een verstandelijke beperking.

Met ruim 70 aanwezigen zit de zaal in het Simongebouw van Tilburg University vol. Prof. dr. Petri Embregts, de hoogleraar van de Academische Werkplaats Leven met een verstandelijke beperking (AWVB), heet alle aanwezigen van harte welkom. ‘We voelen ons vaak onthand om adequaat te reageren op zelfbeschadiging’, signaleert ze. ’En vaak weten we niet waarom mensen met een verstandelijke beperking zichzelf beschadigen? Juist daarom is een dag als vandaag zo belangrijk, een dag die het thema op de kaart zet en een bijdrage levert aan meer kennis over zelfbeschadigend gedrag bij mensen met een verstandelijke beperking’, aldus Embregts.

Klem zitten

Bij zelfbeschadiging gaat vaak de meeste aandacht naar de schade die het gedrag met zich mee brengt’, stelt dr. Nienke Kool, de eerste spreker van de ochtend. ‘Terwijl het juist over de vraag zou moeten gaan: waarom doet iemand dit nou? Mensen die zichzelf beschadigen, zitten klem. Ze hebben het moeilijk.’

Kool, die bij GGZ-organisatie Fivoor onderzoek doet naar zelfbeschadiging en daarover het boek Achter de littekens schreef, weet de luisteraars drie kwartier lang te boeien. ‘We moeten ons realiseren dat zelfbeschadiging een cliënt iets oplevert. Hoe je dat doorbreekt? Het begint met écht contact maken, oprechte aandacht hebben en zo een gevoel van veiligheid creëren.’

Haar woorden en boodschap krijgen een krachtige extra dimensie, als ervaringsdeskundige Laura het woord neemt. Ademloos luistert de zaal naar Laura’s persoonlijke verhaal, waarin ze een antwoord probeert te vinden op de vraag hoe iemand ertoe komt om zichzelf te beschadigen. ‘Soms konden al mijn emoties voelen als een ballon die op knappen stond, als een tornado in mijn hoofd. Zelfbeschadiging gaf me het gevoel dat ik weer kon denken, dat ik nog leefde en grip op mijn lichaam had.’

Emotieregulatie

Goede hulpverlening begint bij kennis, betoogt Kool, als een van de aanwezigen uit het publiek vraagt wat hij als begeleider concreet kan doen. ‘Nog altijd krijgen zorgverleners in hun basisopleiding nauwelijks onderwijs over zelfbeschadiging.’ Laura, inmiddels werkzaam in de jeugdzorg, beaamt dat: ‘Mijn collega’s schieten vaak in paniek als iemand zichzelf beschadigt. Het gaat erom dat je ziet dat het een vorm van emotieregulatie is.’

Wat haar hielp: begeleiders die rotsvast vertrouwen boden, geduld hadden, en haar hielpen haar eigen gezonde identiteit terug te vinden en weer een netwerk op te bouwen. ‘Als je jezelf beschadigt, raak je het contact met je naasten kwijt. Terwijl je die verbinding met de wereld hard nodig hebt.’

VerbanXdoos

Na afloop van de lezingen reikt Petri Embregts het eerste exemplaar van de VerbanXdoos uit aan Peter van Lier, coördinator van het Centrum voor Consultatie en Expertise (CCE). Het thema zelfbeschadiging is de afgelopen jaren structureel onderzocht door het CCE. De VerbanXdoos is een nieuw praktijkproduct van de AWVB dat begeleiders helpt bij het stapsgewijs in kaart brengen van zelfbeschadigend gedrag van mensen met een verstandelijke beperking. Het uiteindelijke doel van de VerbanXdoos is om begeleiders te helpen beter om te gaan met zelfbeschadigend gedrag van hun cliënten, door inzicht te geven in triggers, omgevingskenmerken en consequenties van de zelfbeschadiging.

De VerbanXdoos is op dit moment in ontwikkeling en verschijnt in 2020 en wordt mede mogelijk gemaakt door zorgorganisatie Dichterbij, Stichting Vrienden van Nieuw Spraeland en RINO Zuid. Meer weten over dit product? Neem contact op met Luciënne Heerkens via g.c.j.heerkens@tilburguniversity.edu.

Uitreiking Verbanxdoos