Tilburg University logo statue

Interactie tussen wetenschap,

praktijk en zorgvraag

Onderzoek 'Herstellen doe je Zelf'

Binnen de herstelvisie wordt herstel gezien als een proces, waarbij nieuwe zin en betekenis in het leven ontstaan, los van de symptomen, beperkingen en het stigma van de ziekte. Het gaat om een proces van psychologisch herstel, waarbij iemands houding en gedrag, iemands gevoelens, belevingen, overtuigingen, rollen en doelen in het leven veranderen. In het promotieonderzoek Herstellen doe je Zelf werden de effecten onderzocht van de cliëntgestuurde cursus 'Herstellen doe je Zelf' op het herstel van de deelnemers met behulp van een gerandomiseerde, gecontroleerde onderzoeksopzet. De deelnemers waren mensen met ernstige langdurige psychische problematiek die toe waren aan het werken aan hun eigen herstel. De cursus bestond uit 12 geprotocolleerde bijeenkomsten die werden geleid door twee ervaringsdeskundige cursusleiders, die ook eerder de cursus gevolgd hadden. In het onderzoek werden twee groepen vergeleken: mensen die de cursus volgden en mensen die op de wachtlijst stonden om de cursus te gaan volgen. Deze laatste groep kreeg de cursus een half jaar later. Bijkomende doelen van het onderzoek waren het nagaan van effectbevorderende en belemmerende factoren (op individueel niveau) en het verder verbeteren en implementeren van de cursus.


De precieze vraagstelling van het onderzoek was: Wat zijn de effecten op de korte termijn (direct na afloop en na drie maanden) van deelname aan de cursus 'Herstellen doe je Zelf' op de subjectieve, psychologische uitkomstmaten van herstel (empowerment, (zelf)vertrouwen, hoop, kwaliteit van leven). Daarnaast is gemeten wat het effect was op eenzaamheid, coping en algehele gezondheid. Er zijn metingen gedaan bij beide groepen vóór de cursus (T0), vlak na afloop van de cursus (T1; 3 maanden na T0) en weer 3 maanden later (T2; 6 maanden na T0). Daarna heeft de wachtlijstgroep de cursus gevolgd en hebben bij deze deelnemers metingen plaatsgevonden direct na afloop van de cursus (T3) en weer 3 maanden later (T4). Dit studiedesign maakte het mogelijk om nog aanvullende informatie te verzamelen over het effect van de cursus, en wel alleen bij de controlegroep. De metingen vonden plaats aan de hand van vragenlijsten. Daarnaast vond een procesevaluatie plaats aan de hand van interviews met trainers en cursisten en aan de hand van checklists die de cursusleiders ingevuld hebben. Zo kon gecontroleerd worden of de cursussen verlopen zijn volgens het protocol.


De resultaten wijzen uit dat de cursus een positief effect had op belangrijke aspecten van het herstel van de deelnemers. Mensen die aan de cursus deelnamen hadden significant hogere scores op empowerment, hoop, en (zelf)vertrouwen in vergelijking met mensen op de wachtlijst. De analyses van het herstel van mensen in de controlegroep op T3 en T4 in vergelijking met de eerdere tijdstippen bevestigden de eerdergenoemde conclusies.
Het onderzoek werd gefinancierd door ZonMw en werd mede mogelijk gemaakt door verschillende deelnemende organisaties: GGz Breburg, GGzE Promenzo, Tranzo, Iohannes Wierusstichting, RIBW Midden-Brabant, Emergis en BAVO RNO Groep. Aan de hand van dit onderzoek zijn tot nu toe vijf artikelen tot stand gekomen; 1 artikel over de Nederlandse vertaling van de Herth Hope Index, 1 artikel over het effect van de cursus, 1 artikel over de uitvoerbaarheid van de cursus, 1 artikel over profielen van herstel van mensen met ernstige psychiatrische problematiek en 1 artikel over factoren die van invloed zijn op herstel. Voor het proefschrift van dit onderzoek klik hier.

Bijeenkomst 'Herstellen doe je Zelf'


Op 15 september 2009 vond in Tilburg een bijeenkomst plaats rond het onderzoek naar de cursus Herstellen doe je zelf. De cursus is ontwikkeld voor en (mede-) door mensen met ernstige psychische problemen (bijv. psychotische problematiek) en heeft tot doel het individuele herstelproces van de deelnemers te bevorderen. De cursus bestaat uit 12 geprotocolleerde bijeenkomsten waarbij deelnemers aan de hand van een werkboek belangrijke themas behandelen, ervaringen uitwisselen, en huiswerk maken. Bijzonder aan de cursus is dat deze gegeven wordt door twee getrainde, ervaringsdeskundige cursusleiders, die zelf ook ooit de cursus gevolgd hebben. Zij werken volgens het cursushandboek, en zijn rolmodel en gelijkwaardige gesprekspartner voor de cursisten.

Het onderzoek richtte zich op de vraag wat het effect van de cursus was op het herstelproces van de deelnemers. Het onderzoek werd gefinancierd door ZonMw, en zou niet bestaan hebben zonder de gedreven inzet van Dr. Joop van den Bogaard, die projectleider was tot zijn plotseling overlijden in mei vorig jaar. De afsluitende bijeenkomst werd daarom aan hem opgedragen.

De belangstelling voor het de middag was zo groot dat uitgeweken moest worden naar een locatie buiten de Universiteit. Hoofdonderzoeker Hanneke van Gestel vertelde dat de cursus een positief effect had op belangrijke aspecten van herstel, namelijk empowerment, hoopvolheid, en (zelf-) vertrouwen. Deze onderzoeksresultaten sloten goed aan bij de positieve en persoonlijke ervaringen die andere sprekers hadden met de cursus. De resultaten waren net bekend en zijn op dit moment nog niet gepubliceerd.

De hoofdonderzoeker is in dienst van het Kenniscentrum Zelfhulp en Ervaringsdeskundigheid (KZE) en wordt begeleid door onderzoekers van Tranzo. De bijeenkomst op 15 september werd mogelijk gemaakt door de Provinciale Raad voor de Volksgezondheid in Noord-Brabant, het KZE en Tranzo, Universiteit van Tilburg.

Brainstormbijeenkomsten 'Herstellen doe je Zelf'


Op 9, 10 en 15 juni 2010 vonden de brainstormbijeenkomsten rond het project 'Herstellen doe je Zelf' plaats. In totaal namen 44 mensen deel aan de bijeenkomsten. Het verslag van de bijeenkomsten is hier te vinden.


Contactpersoon: Drs. Hanneke van Gestel