News and events Tilburg University

Regulering van spionagemiddelen nodig om privacy van burgers te beschermen

Gepubliceerd: 23 juni 2020 Laatst bijgewerkt: 24 juni 2020

Spionageproducten zoals hobbydrones, miniatuurcamera's, afluisterapparatuur en locatietrackers stellen burgers in staat om elkaar te bespioneren. Daarmee wordt mogelijk de privacy van burgers geschonden. Het Tilburg Institute for Law, Technology and Society (TILT) onderzocht in opdracht van het WODC in hoeverre spionageproducten de privacy schenden en hoe dit beter kan worden gereguleerd.

Het onderzoek toont aan dat de het huidige gebruik van hobbydrones en spionageproducten om anderen te bespioneren al in strijd is met bestaande wetgeving. De huidige (of toekomstige) wetgeving biedt dus een substantiële bescherming tegen de meeste privacyrisico's. Toch zijn er volgens de onderzoekers nog verbeteringen mogelijk in de bescherming hiertegen.

Lacunes in de bescherming

Het voornaamste risico op privacyschending wordt gevormd door het gebrek aan naleving van de bestaande regels. Dit komt dan bijvoorbeeld omdat iemand niet weet dat hij of zij wordt bespioneerd, of omdat niet vastgesteld kan worden wie verantwoordelijk is. Dit laatste kan bijvoorbeeld het geval zijn wanneer na heimelijk filmen de beelden online worden geplaatst. Ook stellen de onderzoekers vast dat de vergoeding die in privaatrechtelijke procedures wordt toegekend voor immateriële schade die is geleden door een privacy-inbreuk erg laag is. Dit kan betekenen dat slachtoffers geen gerechtelijke procedures starten, omdat het niet als een zinvolle onderneming wordt beschouwd. Ook zijn de handhavingsmogelijkheden beperkt: de Autoriteit Persoonsgegevens kan niet iedere foto of opname controleren op rechtmatigheid en het OM kan niet voor iedere onrechtmatige opname vervolgen, vanwege de grote schaal waarop dit voorkomt.  

Aanbevelingen

De onderzoekers doen tien aanbevelingen voor regulering van spionageproducten. Bij producten die specifiek bedoeld zijn voor het heimelijk observeren, zoals een pen met een camera erin, is ‘upstream-regulering’ aan de bron nodig. Dat wil zeggen dat de aanschaf verboden of aan voorwaarden verbonden kan worden. Wanneer producten niet bedoeld zijn voor spionage, maar er wel voor gebruikt kunnen worden, zoals mobiele telefoons of een hobbydrone met camera, is ‘downstream-regulering’ gepast, waarbij kwaadaardig gebruik gecriminaliseerd wordt. In het buitenland zijn al een aantal reguleringsmaatregelen van kracht. Zo kent Frankrijk een licentiesysteem voor audiobewakingsapparatuur en geldt in Duitsland een verbod op bepaalde soorten beeld- en geluidsrecorders.

Rapport: Waarborgen tegen privacyrisico's hobbydrones & spionageproducten. Door M. Galič, M. Noorman, B.  van der Sloot, B.-J. Koops, C. Cuijpers, R. Gellert, E. Keymolen, T. van Delden (TILT, WODC)